CÓ PHẢI ĐIỀU HÒA CÓ CSPF CAO HƠN THÌ SẼ TIẾT KIỆM ĐIỆN HƠN?

Khi so sánh hai chiếc điều hòa Inverter, nhiều người đã biết nhìn vào chỉ số CSPF thay vì chỉ nhìn chữ “Inverter” hay số sao trên nhãn năng lượng. Đây là một cách tìm hiểu tốt, bởi CSPF là một trong những chỉ số quan trọng để đánh giá hiệu suất năng lượng làm lạnh theo mùa.

Nhưng từ đó rất dễ xuất hiện một cách suy luận:

CSPF càng cao → điều hòa càng tiết kiệm điện.

Hãy thử xem một trường hợp thực tế: Daikin FTKB25ZVMV có CSPF 5,38, trong khi Mitsubishi Heavy Industries 10YZP-W5 có CSPF 5,23.

Vậy vì 5,38 > 5,23, có thể kết luận Daikin FTKB25ZVMV chắc chắn sẽ tiêu thụ ít điện hơn Mitsubishi Heavy 10YZP-W5 khi lắp trong nhà chúng ta hay không?

Câu trả lời chính xác hơn là:

Theo phép đánh giá CSPF trên nhãn năng lượng, Daikin FTKB25ZVMV có hiệu suất năng lượng theo mùa cao hơn. Nhưng chỉ từ hai con số CSPF này, chưa đủ để khẳng định trong mọi điều kiện sử dụng thực tế Daikin chắc chắn tiêu thụ ít điện hơn Mitsubishi Heavy.

Muốn hiểu tại sao, chúng ta cần xem CSPF được xác định trong điều kiện nào và đặt nó cạnh một số dữ liệu khác của chính hai chiếc máy này.

Trước tiên, hãy nhìn vào hai nhãn năng lượng

Trên nhãn năng lượng, Daikin FTKB25ZVMV có CSPF 5,38. Mitsubishi Heavy 10YZP-W5 có CSPF 5,23.

Cả hai đều đạt 5 sao năng lượng và nhãn thể hiện tiêu chuẩn TCVN 7830:2021.

Nếu chỉ xét kết quả CSPF thì 5,38 cao hơn 5,23. Điều đó có nghĩa Daikin FTKB25ZVMV đạt hiệu suất năng lượng theo mùa cao hơn Mitsubishi Heavy 10YZP-W5 theo phép đánh giá CSPF tương ứng.

Không nên phủ nhận kết quả này. Nhưng cũng không nên từ đó chuyển thẳng sang kết luận:

“Daikin chắc chắn tốn ít điện hơn trong mọi căn phòng.”

Bởi CSPF và điện năng tiêu thụ thực tế của một gia đình không phải cùng một khái niệm.

CSPF là một phép đánh giá theo mùa

Điều hòa Inverter không hoạt động ở một mức công suất cố định. Khi trời nóng và tải nhiệt lớn, máy có thể phải chạy mạnh; khi thời tiết dịu hơn hoặc căn phòng đã gần đạt nhiệt độ cài đặt, máy có thể giảm công suất xuống thấp.

Vì vậy, nếu chỉ đo hiệu suất ở một điểm vận hành duy nhất thì chưa phản ánh đầy đủ đặc tính của một chiếc điều hòa Inverter.

Có thể hiểu đơn giản rằng CSPF tổng hợp hiệu quả làm lạnh và điện năng sử dụng qua các điều kiện tải/nhiệt độ đại diện cho một mùa làm lạnh theo phương pháp tiêu chuẩn. Các vùng nhiệt độ không đóng góp như nhau vào kết quả cuối cùng; những điều kiện xuất hiện nhiều hơn trong mô hình mùa làm lạnh sẽ có ảnh hưởng lớn hơn những điều kiện cực nóng nhưng xuất hiện ít hơn.

Với phương pháp đánh giá theo mùa áp dụng cho điều hòa ở Việt Nam, phần lớn số giờ đại diện không tập trung ở những mức nhiệt cực cao như 35–40°C. Những vùng nhiệt độ ngoài trời thấp hơn, quanh cuối 20°C đến khoảng 30°C, có tỷ trọng đáng kể trong kết quả mùa.

Vì vậy CSPF đặc biệt hữu ích khi chúng ta muốn biết:

Chiếc điều hòa sử dụng điện hiệu quả như thế nào trong một “mùa làm lạnh tiêu chuẩn”, chứ không chỉ tại một ngày rất nóng.

Nhưng những ngày ngoài trời 35°C thì sao?

Đây là lúc một bộ dữ liệu khác giúp chúng ta hiểu thêm về chiếc máy.

Hai model này còn có dữ liệu công suất lạnh và công suất điện tại điều kiện thử ISO 5151 – T1. Trong điều kiện T1 thường dùng để xác định công suất lạnh, nhiệt độ phía ngoài trời được duy trì khoảng 35°C bầu khô, còn phía trong nhà khoảng 27°C bầu khô, cùng các điều kiện độ ẩm tương ứng của phép thử.

Điểm cần nhớ là:

ISO 5151-T1 và CSPF theo TCVN 7830:2021 không phải cùng một phép đánh giá.

Vì vậy chúng ta không dùng dữ liệu T1 để phản bác CSPF. Hai phép đánh giá đang trả lời hai câu hỏi khác nhau.

Có thể hình dung: CSPF giống một bản tổng hợp hiệu suất trong cả mùa theo mô hình tiêu chuẩn, còn T1 giống một bức ảnh chụp chiếc điều hòa ở điều kiện ngoài trời 35°C.

Một bên giúp chúng ta nhìn rộng theo mùa. Một bên giúp chúng ta quan sát sâu hơn một điều kiện nóng cụ thể.

Dữ liệu T1 của hai chiếc máy nói lên điều gì?

Ở công suất định mức, Daikin FTKB25ZVMV đạt công suất lạnh 9.200 BTU/h, tiêu thụ 930 W, tương ứng EER 9,89 BTU/W.h. Mitsubishi Heavy 10YZP-W5 đạt 9.554 BTU/h, tiêu thụ 850 W, EER 11,24 BTU/W.h.

Như vậy tại điểm vận hành này, Mitsubishi Heavy tạo ra công suất lạnh lớn hơn nhưng sử dụng công suất điện thấp hơn, nên EER cao hơn.

Ở công suất cực đại, Daikin đạt 9.900 BTU/h – 1.100 W – EER 9,00; Mitsubishi Heavy đạt 10.236 BTU/h – 940 W – EER 10,89. Một lần nữa, tại điểm vận hành này, Mitsubishi Heavy có EER cao hơn.

Nhưng khi xuống công suất cực tiểu, kết quả lại đảo chiều. Daikin đạt 2.400 BTU/h – 120 W – EER 20,00, trong khi Mitsubishi Heavy đạt 3.412 BTU/h – 240 W – EER 14,22.

Tại điểm cực tiểu được công bố, Daikin có EER cao hơn đáng kể và có khả năng giảm công suất xuống mức thấp hơn.

Một chiếc hiệu quả hơn ở tải thấp, chiếc kia hiệu quả hơn ở các điểm tải cao hơn

Đây mới là điều đáng học từ ví dụ này.

Trong các điểm vận hành mà chúng ta đang có dữ liệu, Daikin có EER cao hơn ở cực tiểu, trong khi Mitsubishi Heavy có EER cao hơn ở định mức và cực đại. Trong khi đó CSPF trên nhãn lại là Daikin 5,38 > Mitsubishi Heavy 5,23.

Hai kết quả này không mâu thuẫn. Chúng cho thấy:

Hiệu suất của một chiếc điều hòa không phải một con số cố định ở mọi trạng thái vận hành.

Một chiếc máy có thể rất hiệu quả khi chạy tải thấp, trong khi chiếc khác có thể có lợi thế ở những điểm tải cao hơn. CSPF tổng hợp hiệu suất theo một mô hình mùa làm lạnh tiêu chuẩn.

Đây là lý do không nên chỉ nhìn EER định mức để kết luận máy nào tiết kiệm điện hơn trong cả mùa. Và ngược lại, cũng không nên lấy CSPF để suy rằng chiếc máy có CSPF cao hơn sẽ hiệu quả hơn ở mọi điểm vận hành.

Tại sao khả năng chạy tải thấp có thể quan trọng với CSPF?

Trong một mùa làm lạnh, điều hòa không phải lúc nào cũng chạy hết công suất. Rất nhiều thời điểm nhiệt độ ngoài trời không quá cao hoặc căn phòng đã gần đạt nhiệt độ cài đặt, khi đó tải nhiệt giảm và điều hòa Inverter có thể giảm tốc độ máy nén.

Nếu một chiếc máy có khả năng giảm công suất sâu và vẫn duy trì hiệu suất tốt ở vùng tải thấp, đặc tính này có thể đóng góp tích cực vào hiệu suất theo mùa.

Trong dữ liệu đang có, Daikin FTKB25ZVMV có thể giảm xuống 2.400 BTU/h với công suất điện 120 W, đồng thời đạt EER rất cao tại điểm cực tiểu được công bố. Đây là một dữ kiện giúp chúng ta hiểu vì sao khả năng vận hành tải thấp rất đáng quan tâm khi xem CSPF.

Tuy nhiên, không nên chỉ từ ba điểm dữ liệu trên khẳng định chính xác nguyên nhân định lượng tạo ra CSPF 5,38. Muốn làm điều đó cần toàn bộ dữ liệu và phương pháp tính của phép đánh giá theo mùa.

Nhưng điều kiện sử dụng thực tế có giống điều kiện thử nghiệm không?

Đây là câu hỏi rất quan trọng.

Các phép thử tiêu chuẩn cần được thực hiện trong những điều kiện được kiểm soát để các sản phẩm có thể được so sánh trên cùng một “sân chơi”. Nhưng khi mang chiếc điều hòa về nhà, dàn nóng có thể được treo gần tường, đặt trong ban công hoặc trong hốc; có thể bị nắng chiếu, hút lại khí nóng vừa thổi ra hoặc bám bụi sau thời gian sử dụng.

Vì vậy nhiệt độ và điều kiện không khí thực sự đi qua dàn nóng có thể khác đáng kể so với nhiệt độ thời tiết mà chúng ta nhìn thấy trên điện thoại.

“Ngoài trời 35°C” chưa chắc dàn nóng đang làm việc ở đúng 35°C

Nhiệt độ thời tiết được quan trắc trong điều kiện nhằm hạn chế ảnh hưởng trực tiếp của bức xạ mặt trời và bảo đảm thông gió phù hợp. Trong khi dàn nóng thực tế có thể bị mặt trời chiếu trực tiếp hoặc nằm trong vùng khí nóng bị quẩn lại.

Vì vậy một ngày dự báo 35°C không có nghĩa không khí đi vào dàn nóng đặt trong ban công hướng Tây cũng luôn chỉ 35°C. Bề mặt xung quanh có thể bị nung nóng, dàn nóng có thể hút lại khí nóng và khả năng lưu thông không khí có thể kém.

Nói cách khác:

Điều kiện thải nhiệt thực tế của dàn nóng có thể khắc nghiệt hơn điều kiện khí tượng được công bố.

Khi nhiệt độ không khí quanh dàn nóng tăng, việc thải nhiệt trở nên khó khăn hơn. Nếu dàn còn thiếu khoảng thoáng hoặc bám bụi, điều kiện trao đổi nhiệt càng bất lợi, từ đó công suất lạnh và hiệu suất thực tế của hệ thống có thể thay đổi.

Và đây là lúc dàn nóng của hai chiếc máy trở nên đáng quan tâm

Khi đặt hai dàn nóng cạnh nhau và tháo vỏ, có thể thấy Mitsubishi Heavy 10YZP-W5 có cụm dàn nóng lớn và phần cứng trao đổi nhiệt nhìn trực quan “dư dả” hơn Daikin FTKB25ZVMV. Kích thước quạt và cách bố trí phần cứng cũng khác nhau khá rõ.

Có thể từ đó kết luận:

“Dàn nóng MHI lớn hơn nên chắc chắn tiết kiệm điện hơn”?

Không.

Nhưng cũng không nên cho rằng kích thước và khả năng trao đổi nhiệt của dàn nóng không có ý nghĩa.

Dàn nóng cần đưa nhiệt ra môi trường. Nếu một hệ thống có diện tích trao đổi nhiệt lớn, lưu lượng gió phù hợp và thiết kế tốt, nó có thêm điều kiện thuận lợi để thải nhiệt, đặc biệt khi nhiệt độ ngoài trời cao, tải lạnh lớn hoặc điều kiện quanh dàn nóng không lý tưởng.

Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng còn phụ thuộc vào thiết kế dàn, quạt, máy nén, môi chất, tiết lưu và thuật toán điều khiển. Vì vậy:

Dàn nóng lớn hơn là một dữ kiện kỹ thuật đáng quan tâm, không phải một chứng nhận tiết kiệm điện.

Trong trường hợp này, dữ liệu T1 khiến dàn nóng MHI đáng chú ý hơn

Nếu chỉ nhìn ảnh dàn nóng, chúng ta chưa nên suy luận quá nhiều. Nhưng ở đây còn có dữ liệu tại điều kiện T1 ngoài trời khoảng 35°C.

Ở định mức, Mitsubishi Heavy có EER 11,24, cao hơn Daikin 9,89. Ở cực đại, Mitsubishi Heavy đạt 10,89, trong khi Daikin là 9,00.

Như vậy phần cứng dàn nóng lớn hơn của MHI đang đi cùng một dữ kiện đáng chú ý khác: tại hai điểm tải cao hơn trong bộ dữ liệu T1 này, MHI đạt EER cao hơn.

Điều đó chưa chứng minh dàn nóng lớn chính là nguyên nhân. Nhưng hai dữ kiện đặt cạnh nhau cho phép chúng ta hình thành một phán đoán thận trọng:

Thiết kế phần cứng “dư dả” hơn của MHI có thể là một yếu tố đáng quan tâm nếu chiếc điều hòa thường xuyên phải hoạt động ở tải cao và trong điều kiện ngoài trời nóng.

Muốn khẳng định chắc chắn hơn vẫn cần thử nghiệm trực tiếp ở các điều kiện tương ứng.

Vậy nhà bạn giống điều kiện nào hơn?

Đây mới là câu hỏi thực sự có ích khi lựa chọn.

Hãy tưởng tượng một phòng ngủ kín, ít nắng, sử dụng chủ yếu ban đêm. Sau khi phòng đạt nhiệt độ, tải nhiệt có thể xuống thấp và điều hòa dành nhiều thời gian ở vùng tải thấp.

Trong trường hợp này, khả năng giảm công suất sâu và vận hành hiệu quả ở tải thấp rất đáng quan tâm. Dữ liệu hiện có cho thấy Daikin FTKB25ZVMV có một lợi thế đáng chú ý ở vùng cực tiểu.

Ngược lại, hãy tưởng tượng một căn phòng hướng Tây, tầng mái, cửa kính lớn, sử dụng nhiều vào buổi trưa, trong khi dàn nóng đặt ngoài ban công và phải làm việc trong môi trường nóng.

Chiếc máy có thể dành nhiều thời gian hơn ở vùng tải trung bình hoặc tải cao. Lúc này khả năng thải nhiệt, diện tích dàn nóng, lưu lượng quạt, hiệu suất ở tải cao và khả năng duy trì công suất khi ngoài trời nóng trở nên đáng quan tâm hơn.

Trong bộ dữ liệu T1 hiện có, Mitsubishi Heavy lại thể hiện EER cao hơn ở định mức và cực đại. Đây là một dữ kiện đáng để cân nhắc nếu điều kiện sử dụng thực tế của chúng ta gần với vùng tải này hơn.

Vậy CSPF cao hơn có tiết kiệm điện hơn không?

Bây giờ chúng ta có thể trả lời đầy đủ hơn.

Nếu hai chiếc điều hòa được đánh giá theo cùng phương pháp và một chiếc có CSPF cao hơn thì:

Chiếc đó có hiệu suất năng lượng theo mùa cao hơn theo phép đánh giá CSPF.

Đây là thông tin có giá trị và nên được sử dụng khi lựa chọn điều hòa.

Nhưng nếu câu hỏi là:

“Khi lắp vào căn phòng nhà tôi, chiếc có CSPF cao hơn có chắc chắn dùng ít điện hơn không?”

thì câu trả lời là:

Chưa chắc.

Bởi điều đó còn phụ thuộc vào chiếc máy thực tế sẽ hoạt động phần lớn thời gian ở vùng tải nào và điều kiện quanh dàn nóng khác với mô hình thử nghiệm ra sao.

CSPF càng có giá trị khi điều kiện sử dụng của chúng ta càng gần điều kiện mà phép đánh giá đại diện

Đây là cách em nghĩ người tiêu dùng nên hiểu CSPF.

Một tiêu chuẩn cần tạo ra một điều kiện chung để chúng ta có thể đặt các sản phẩm cạnh nhau và so sánh công bằng. Nếu không có tiêu chuẩn, mỗi hãng thử máy theo một cách thì các con số gần như không còn khả năng so sánh.

Vì vậy CSPF rất hữu ích.

Nhưng ngôi nhà của chúng ta không phải phòng thử nghiệm.

Nếu điều kiện sử dụng thực tế tương đối gần với những vùng tải được đại diện nhiều trong phép đánh giá mùa, CSPF có thể là một chỉ báo rất hữu ích về hiệu suất tương đối.

Nếu điều hòa thường xuyên phải làm việc trong điều kiện khắc nghiệt hơn, chẳng hạn **dàn nóng chịu nhiệt cao và máy thường xuyên chạy tải cao, thì chúng ta nên xem thêm những dữ liệu phản ánh vùng vận hành đó thay vì chỉ nhìn CSPF.

Đừng hỏi “máy nào tiết kiệm điện hơn?” khi chưa nói rõ điều kiện sử dụng

Với hai model trong bài này, nếu chỉ hỏi:

Daikin FTKB25ZVMV hay Mitsubishi Heavy 10YZP-W5 tiết kiệm điện hơn?

thì câu hỏi vẫn còn thiếu.

Cần hỏi thêm:

Máy lắp cho phòng nào?
Dùng chủ yếu ban ngày hay ban đêm?
Phòng có bị nắng hướng Tây hoặc tầng mái không?
Dàn nóng được đặt ở đâu, có thông thoáng không?
Máy có thường xuyên phải chạy tải cao không?

Khi những điều kiện này thay đổi, vùng vận hành mà chiếc điều hòa thường xuyên làm việc cũng thay đổi theo.

Đó là lý do cùng một con số CSPF không thể thay thế hoàn toàn việc hiểu điều kiện sử dụng thực tế của chính căn phòng.

Vậy nên dùng CSPF như thế nào khi mua điều hòa?

CSPF vẫn nên là một trong những thông số đầu tiên cần xem khi đánh giá hiệu suất năng lượng.

Nhưng nên sử dụng theo trình tự:

Trước tiên, xác nhận hai sản phẩm có cùng nhóm công suất và được đánh giá theo phương pháp có thể so sánh.

Tiếp theo, xem CSPF để biết chiếc nào có hiệu suất theo mùa cao hơn trong điều kiện tiêu chuẩn.

Sau đó, nhìn thêm dải công suất, công suất điện và những dữ liệu hiệu suất ở các điều kiện khác nếu nhà sản xuất công bố.

Cuối cùng, đặt tất cả những dữ liệu đó vào điều kiện sử dụng của căn phòng thực tế.

Có thể hiểu:

CSPF giúp chúng ta có một điểm xuất phát rất tốt. Nhưng muốn lựa chọn đúng hơn, cần biết nhà mình đang yêu cầu chiếc điều hòa làm việc trong điều kiện nào.

Quay lại Daikin FTKB25ZVMV và Mitsubishi Heavy 10YZP-W5

Từ những dữ liệu hiện có, chúng ta có thể nói một cách thận trọng:

Daikin FTKB25ZVMV có CSPF 5,38, cao hơn MHI 5,23, và dữ liệu cực tiểu cho thấy khả năng giảm xuống mức công suất thấp hơn với EER rất cao tại điểm đó. Đây là những thông tin đáng quan tâm với những không gian có nhiều thời gian vận hành ở tải thấp.

Mitsubishi Heavy 10YZP-W5 có EER cao hơn trong dữ liệu T1 tại định mức và cực đại, đồng thời dàn nóng nhìn trực quan lớn và dư dả hơn về khả năng trao đổi nhiệt. Đây là những dữ kiện đáng quan tâm với những điều kiện tải cao hoặc môi trường quanh dàn nóng khắc nghiệt hơn.

Nhưng từ các dữ liệu đó vẫn chưa nên kết luận:

Daikin tốt hơn cho mọi phòng tải thấp

hay:

MHI chắc chắn ít điện hơn khi trời nóng.

Muốn khẳng định như vậy cần thử nghiệm thực tế hoặc dữ liệu đầy đủ hơn ở đúng điều kiện sử dụng cần so sánh.

Điều quan trọng nhất là:

Những thông số giúp chúng ta hình thành một phán đoán có cơ sở, chứ không thay thế hoàn toàn dữ liệu thực nghiệm.

Một con số đúng vẫn có thể bị dùng sai

CSPF 5,38 của Daikin không sai.

CSPF 5,23 của Mitsubishi Heavy cũng không sai.

EER tại T1 cũng không mâu thuẫn với CSPF.

Vấn đề xuất hiện khi chúng ta lấy một con số đúng rồi dùng nó để trả lời một câu hỏi rộng hơn khả năng của con số đó.

Ví dụ:

CSPF cao hơn → hiệu suất theo mùa tiêu chuẩn cao hơn

là một cách hiểu phù hợp.

Nhưng:

CSPF cao hơn → nhà tôi chắc chắn trả ít tiền điện hơn

lại là một bước suy luận cần thêm dữ liệu.

Đây cũng chính là nguyên tắc rất hữu ích khi đọc bất kỳ bảng thông số kỹ thuật nào:

Trước khi kết luận, hãy hỏi: con số này được đo trong điều kiện nào và nó thực sự cho phép mình kết luận điều gì?

Chỉ cần nhớ 5 điều

1. CSPF cao hơn có nghĩa hiệu suất năng lượng theo mùa cao hơn theo phép đánh giá tương ứng. Đây là một thông tin có giá trị khi so sánh điều hòa.

2. CSPF không phải số kWh chiếc điều hòa chắc chắn sẽ dùng trong nhà bạn. Điện tiêu thụ thực tế phụ thuộc vào tải nhiệt, thời gian và vùng công suất mà máy thường xuyên hoạt động.

3. EER giúp nhìn hiệu suất tại một điểm vận hành cụ thể. Trong ví dụ này, Daikin có lợi thế ở điểm cực tiểu, còn MHI có EER cao hơn tại định mức và cực đại trong dữ liệu T1.

4. Điều kiện thực tế quanh dàn nóng có thể khắc nghiệt hơn điều kiện khí tượng hoặc phòng thử. Nắng, vị trí lắp, khí nóng hồi lại và bụi bẩn đều có thể làm thay đổi khả năng thải nhiệt.

5. Vì vậy, muốn biết máy nào tiết kiệm điện hơn cho nhà mình, đừng chỉ hỏi “CSPF máy nào cao hơn?”. Hãy hỏi thêm:

Điều kiện sử dụng của nhà mình có gần với điều kiện mà chỉ số đó đại diện hay không?

Có thể nhớ toàn bộ bài bằng một câu:

CSPF giúp chúng ta so sánh hiệu suất trong một mùa tiêu chuẩn; còn tiền điện thực tế phụ thuộc vào chiếc điều hòa sẽ phải làm việc như thế nào trong chính căn phòng của chúng ta.

Tìm hiểu tiếp

→ CSPF là gì? Vì sao dùng để đánh giá hiệu suất điều hòa?

→ Có phải điều hòa có CSPF cao nhất thì sẽ tiết kiệm điện nhất?

→ Công suất tối thiểu – định mức – tối đa của điều hòa nói lên điều gì?