Cùng 19 dB(A), trải nghiệm êm có chắc giống nhau?

Hai chiếc điều hòa cùng công bố độ ồn dàn lạnh 19 dB(A). Nhìn vào thông số, người mua rất dễ kết luận rằng chúng sẽ êm như nhau.

Nhưng khi lắp vào hai phòng khác nhau, một chiếc có thể tạo cảm giác gần như không hiện diện, trong khi chiếc còn lại vẫn khiến người dùng chú ý bởi tiếng gió, tiếng rít nhẹ hoặc âm thanh thay đổi liên tục.

Vấn đề nằm ở chỗ: 19 dB(A) chỉ là một giá trị đo trong một điều kiện nhất định. Nó không mô tả đầy đủ toàn bộ trải nghiệm âm thanh khi sử dụng điều hòa.

1. Con số 19 dB(A) đang nói về điều gì?

dB(A) là đơn vị thường được dùng để biểu thị mức áp suất âm đã áp dụng bộ lọc A. Bộ lọc này điều chỉnh kết quả đo theo độ nhạy tương đối của tai người đối với các dải tần khác nhau.

Khi một hãng công bố độ ồn dàn lạnh là 19 dB(A), thông số đó thường được đo:

• Trong phòng thử có tiếng ồn nền rất thấp.

• Tại một vị trí và khoảng cách quy định.

• Khi máy vận hành ở một chế độ cụ thể.

• Thường tại cấp quạt thấp nhất hoặc chế độ yên tĩnh.

• Trong điều kiện nhiệt độ và tải lạnh được kiểm soát.

Vì vậy, 19 dB(A) không nhất thiết là độ ồn của máy trong mọi thời điểm.

Khi mới bật máy, phòng còn nóng và quạt phải chạy nhanh, độ ồn có thể cao hơn đáng kể. Chỉ sau khi nhiệt độ phòng tiến gần mức cài đặt, máy mới có khả năng giảm công suất và trở về trạng thái vận hành êm hơn.

2. Cùng 19 dB(A) nhưng âm thanh vẫn có thể khác nhau

Tai người không chỉ cảm nhận âm thanh qua một con số tổng hợp. Chúng ta còn nhận biết tiếng ồn qua cao độ, nhịp biến đổi, tính liên tục và hướng phát ra âm thanh.

Một tiếng gió đều, trầm và ổn định thường ít gây chú ý hơn tiếng rít cao hoặc tiếng rung ngắt quãng, ngay cả khi thiết bị đo cho kết quả dB(A) tương đương.

Có thể hình dung hai chiếc máy cùng đạt 19 dB(A):

• Máy thứ nhất tạo tiếng gió đều, không có âm sắc nổi bật.

• Máy thứ hai xuất hiện một tiếng “rè”, “rít” hoặc “ù” nhỏ tại một dải tần nhất định.

Tổng mức âm thanh có thể giống nhau, nhưng chiếc thứ hai dễ khiến người dùng để ý hơn, đặc biệt vào ban đêm khi không gian xung quanh rất yên tĩnh.

Đây là lý do con số dB(A) thấp chưa đủ để kết luận một chiếc điều hòa sẽ mang lại trải nghiệm êm dễ chịu hơn.

3. Phổ âm ảnh hưởng trực tiếp đến cảm giác dễ chịu

Âm thanh của điều hòa là tổng hợp từ nhiều nguồn:

• Tiếng không khí đi qua cửa hút và cửa thổi.

• Tiếng cánh quạt cắt qua không khí.

• Rung động từ động cơ quạt.

• Tiếng giãn nở hoặc co lại của vỏ nhựa.

• Tiếng môi chất lạnh chuyển động trong đường ống.

• Rung động truyền từ tường, trần hoặc giá đỡ.

• Tiếng máy nén và quạt của dàn nóng truyền vào phòng.

Mỗi nguồn âm thanh có một phổ tần số khác nhau.

Âm trầm thường tạo cảm giác “ù” hoặc rung nền. Âm ở tần số cao có thể trở thành tiếng rít mảnh, dễ gây chú ý trong phòng ngủ. Một âm thanh có tính chu kỳ, chẳng hạn tiếng quạt tăng giảm liên tục, cũng có thể khó chịu hơn tiếng nền ổn định.

Bộ lọc A giúp tạo ra một giá trị gần với độ nhạy của tai người, nhưng một con số duy nhất vẫn không thể thể hiện đầy đủ hình dạng của phổ âm.

Do đó, hai thiết bị cùng 19 dB(A) vẫn có thể có chất âm hoàn toàn khác nhau.

4. Tốc độ quạt quyết định rất lớn đến độ ồn thực tế

Thông số thấp nhất thường xuất hiện khi quạt dàn lạnh chạy ở cấp rất thấp. Tuy nhiên, đó chưa chắc là cấp quạt được sử dụng nhiều nhất trong thực tế.

Nếu phòng nóng, phòng có tải nhiệt lớn hoặc công suất máy chưa phù hợp, quạt cần vận hành ở tốc độ cao hơn để đưa đủ lượng khí lạnh ra phòng. Khi đó, tiếng gió sẽ tăng lên.

Ngay cả khi người dùng chọn chế độ tự động, máy vẫn có thể chủ động tăng tốc quạt trong một số giai đoạn:

• Khi mới khởi động.

• Khi nhiệt độ phòng cao hơn nhiều so với mức cài đặt.

• Khi có nhiều người trong phòng.

• Khi cửa mở làm không khí nóng đi vào.

• Khi nắng chiếu mạnh qua tường hoặc cửa kính.

• Khi cần làm lạnh nhanh.

Vì vậy, một chiếc máy đạt 19 dB(A) ở cấp quạt thấp nhất chưa chắc luôn êm nếu nó thường xuyên phải vận hành ở cấp quạt trung bình hoặc cao.

Ngược lại, một chiếc máy có khả năng làm lạnh phù hợp với căn phòng, phân phối gió tốt và duy trì nhiệt độ ổn định có thể ít phải thay đổi tốc độ quạt hơn. Trải nghiệm thực tế nhờ đó có thể dễ chịu hơn.

5. Hướng gió cũng làm thay đổi cảm nhận âm thanh

Cùng một lưu lượng gió, nhưng thiết kế cửa thổi và cánh đảo gió khác nhau có thể tạo ra tiếng gió khác nhau.

Nếu khe thoát gió hẹp, tốc độ không khí tại cửa thổi có thể cao hơn và dễ tạo tiếng rít. Nếu luồng khí va trực tiếp vào trần, tủ hoặc rèm cửa, người dùng có thể nghe thêm tiếng xào xạc hoặc tiếng phản xạ.

Vị trí cánh đảo gió cũng có ảnh hưởng. Khi cánh mở rộng, luồng khí có thể thoát ra thuận lợi hơn. Ở một số góc thổi hẹp, không khí đi qua khe nhỏ hơn và âm thanh có thể thay đổi.

Vì thế, trải nghiệm êm không chỉ liên quan đến động cơ quạt mà còn phụ thuộc vào:

• Hình dạng quạt lồng sóc.

• Thiết kế đường dẫn khí bên trong.

• Diện tích cửa hút gió.

• Kích thước cửa thổi.

• Góc mở cánh đảo gió.

• Lưu lượng gió tại từng cấp quạt.

• 

6. Phòng sử dụng có thể làm máy nghe ồn hơn

Phòng thử nghiệm của nhà sản xuất và phòng ngủ trong gia đình là hai môi trường rất khác nhau.

Trong căn phòng có nhiều bề mặt cứng như kính, gạch men, tường trống và tủ gỗ, âm thanh có thể phản xạ nhiều lần. Người nghe vì thế cảm thấy tiếng máy rõ hơn.

Ngược lại, rèm, chăn, đệm, thảm và đồ nội thất mềm có khả năng hấp thụ một phần âm thanh. Cùng một chiếc điều hòa nhưng khi đặt trong căn phòng này có thể tạo cảm giác êm hơn.

Khoảng cách từ dàn lạnh đến vị trí ngủ cũng quan trọng. Một người nằm ngay dưới hoặc gần cửa gió sẽ nghe tiếng quạt rõ hơn người nằm cách máy vài mét.

Đó là lý do không nên xem con số công bố như một kết quả bất biến cho mọi không gian.

7. Vị trí và chất lượng lắp đặt có thể làm sai khác trải nghiệm

Một chiếc điều hòa được thiết kế tốt vẫn có thể phát sinh tiếng khó chịu nếu lắp đặt không đúng.

Dàn lạnh cần được gắn chắc chắn và cân bằng. Nếu bản mã không phẳng, tường yếu hoặc vỏ máy tiếp xúc không đều với bề mặt lắp đặt, rung động nhỏ từ quạt có thể truyền sang tường và tạo tiếng cộng hưởng.

Đường ống cũng cần được uốn và cố định hợp lý. Nếu ống đồng hoặc ống thoát nước chạm vào vỏ máy, tường hay trần giả, rung động có thể tạo thành tiếng rè hoặc tiếng gõ nhỏ.

Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

• Bản mã dàn lạnh chưa được bắt chắc.

• Tường hoặc vách lắp máy quá mỏng.

• Dàn lạnh không cân bằng.

• Ống đồng chạm vào kết cấu công trình.

• Ống thoát nước rung hoặc va vào máng.

• Vỏ nhựa chưa được lắp khớp hoàn toàn.

• Dàn nóng truyền rung qua giá đỡ và tường.

Những tiếng này không phản ánh trực tiếp độ ồn của sản phẩm trong phòng thử, nhưng lại trở thành một phần của trải nghiệm sử dụng tại nhà.

8. Dàn nóng cũng có thể ảnh hưởng đến phòng ngủ

Con số 19 dB(A) thường được người bán nhắc đến khi nói về dàn lạnh. Tuy nhiên, người sử dụng còn có thể nghe thấy âm thanh từ dàn nóng.

Nếu dàn nóng được đặt ngay ngoài cửa sổ, trên ban công liền phòng ngủ hoặc trên bức tường chung với đầu giường, rung động từ máy nén và quạt có thể truyền vào phòng.

Đặc biệt vào ban đêm, âm trầm từ dàn nóng có thể được cảm nhận rõ dù dàn lạnh đang chạy rất nhẹ.

Vị trí lắp dàn nóng vì thế cần đáp ứng đồng thời hai yêu cầu:

• Đủ thông thoáng để trao đổi nhiệt.

• Hạn chế truyền rung và tiếng ồn vào không gian nghỉ ngơi.

Giá đỡ cần chắc, bề mặt đặt máy ổn định và các chân cao su giảm chấn phải được lắp đúng. Không nên ép dàn nóng vào hốc quá chật, vì luồng khí quẩn có thể khiến máy phải hoạt động nặng hơn.

9. Máy êm lúc duy trì nhiệt độ quan trọng hơn máy chỉ êm ở chế độ thấp nhất

Trong phòng ngủ, trải nghiệm tốt không chỉ là đạt được mức tiếng ồn thấp nhất. Điều quan trọng hơn là máy có thể duy trì trạng thái vận hành ổn định trong thời gian dài hay không.

Một chiếc điều hòa có thể rất êm khi quạt ở cấp thấp nhất, nhưng thường xuyên tăng tốc rồi giảm tốc. Sự thay đổi âm thanh liên tục này có thể khiến người ngủ nhạy cảm bị chú ý.

Một chiếc máy khác có mức âm thanh nền nhỉnh hơn một chút nhưng duy trì đều, không xuất hiện tiếng rít hoặc rung bất thường, đôi khi lại tạo cảm giác dễ chịu hơn.

Để máy duy trì êm, cần có sự phối hợp giữa nhiều yếu tố:

• Công suất máy phù hợp với tải nhiệt của phòng.

• Máy nén có khả năng điều chỉnh công suất ổn định.

• Quạt dàn lạnh thay đổi tốc độ hợp lý.

• Cảm biến nhiệt độ hoạt động chính xác.

• Luồng gió không thổi trực tiếp vào người.

• Phòng hạn chế thất thoát nhiệt.

• Việc lắp đặt không tạo rung cộng hưởng.

Vì vậy, lựa chọn điều hòa cho phòng ngủ không nên chỉ dựa vào mức dB(A) thấp nhất trên catalogue.

10. Mức chênh lệch dB(A) nên được hiểu như thế nào?

Thang đo decibel là thang logarit, không phải thang tuyến tính.

Mức tăng 3 dB tương ứng với cường độ âm tăng khoảng gấp đôi về mặt vật lý, nhưng tai người thường không cảm nhận âm thanh “to gấp đôi”. Mức chênh khoảng 10 dB mới thường được mô tả gần với cảm giác âm thanh lớn gấp đôi, dù cảm nhận thực tế còn phụ thuộc tần số và từng người nghe.

Điều đó có nghĩa là chênh lệch 1–2 dB trên tài liệu kỹ thuật có thể khó nhận ra trong một số điều kiện.

Trong khi đó, một tiếng rít, tiếng rung hoặc sự thay đổi tốc độ đột ngột có thể được nhận biết rất rõ, dù mức âm tổng thể không chênh lệch nhiều.

Bởi vậy, không nên dùng một vài dB để xếp hạng tuyệt đối chất lượng của các sản phẩm.

11. Khi so sánh độ ồn, cần kiểm tra những gì?

Trước tiên, hãy xác định thông số đang nói về dàn lạnh hay dàn nóng. Không nên lấy mức thấp nhất của dàn lạnh để đại diện cho độ ồn của toàn bộ hệ thống.

Tiếp theo, cần xem đó là mức đo ở cấp quạt nào. Nếu catalogue cung cấp nhiều mức như thấp, trung bình và cao, toàn bộ dải số liệu sẽ hữu ích hơn một con số tối thiểu.

Người mua cũng nên chú ý đến lưu lượng gió. Hai máy cùng mức dB(A), nhưng chiếc tạo được lưu lượng gió lớn hơn ở cùng điều kiện có thể có khả năng phân phối không khí khác biệt.

Ngoài catalogue, có thể kiểm tra trực tiếp:

• Tiếng gió có đều hay xuất hiện tiếng rít.

• Quạt chuyển cấp có đột ngột hay không.

• Vỏ máy có rung hoặc phát tiếng lách cách không.

• Cánh đảo gió hoạt động có êm không.

• Dàn nóng có rung mạnh khi tăng công suất không.

• Máy có thường xuyên tăng giảm tiếng trong quá trình duy trì nhiệt độ không.

Nếu phòng ngủ đặc biệt nhạy với tiếng ồn, thiết kế vị trí lắp và chất lượng thi công cần được xem là một phần của quyết định mua hàng.

12. Vậy cùng 19 dB(A), hai máy có êm như nhau không?

Không thể kết luận chỉ từ con số 19 dB(A).

Thông số này vẫn có giá trị. Nó cho biết thiết bị có khả năng đạt mức âm thanh thấp trong điều kiện đo xác định và giúp người mua sàng lọc những sản phẩm phù hợp với không gian cần yên tĩnh.

Nhưng để đánh giá trải nghiệm êm, cần nhìn rộng hơn:

• Điều kiện tạo ra mức 19 dB(A).

• Độ ồn ở các cấp quạt khác.

• Đặc điểm phổ âm.

• Mức độ ổn định của âm thanh.

• Khả năng phân phối gió.

• Vị trí dàn lạnh và dàn nóng.

• Đặc tính âm học của căn phòng.

• Chất lượng lắp đặt thực tế.

Một chiếc điều hòa êm không đơn thuần là chiếc có con số nhỏ nhất. Đó là chiếc có âm thanh dễ chịu, vận hành ổn định và được lắp đúng trong một không gian phù hợp.

Tìm hiểu thêm

• Đọc lưu lượng gió và độ ồn của điều hòa như thế nào? 

• So độ ồn điều hòa: Con số dB thấp hơn có chắc êm hơn?