Gió làm cơ thể mát hơn bằng cách nào?

Một ngày nóng, bạn bật quạt.

Nhiệt độ phòng gần như không giảm.

Nhưng chỉ vài giây sau, bạn đã cảm thấy mát hơn.

Điều này có vẻ hơi lạ.

Nếu không khí vẫn ở cùng nhiệt độ, tại sao cơ thể lại thấy mát?

Bởi cảm giác mát không chỉ phụ thuộc vào nhiệt độ không khí.

Khi không khí chuyển động quanh cơ thể, nó có thể làm thay đổi quá trình trao đổi nhiệt ở bề mặt da, đặc biệt qua:

ĐỐI LƯU + BAY HƠI MỒ HÔI.

Đó là lý do:

Không khí không nhất thiết phải lạnh hơn – chỉ cần chuyển động khác đi, cảm giác của chúng ta đã có thể thay đổi.

Xung quanh da luôn có một lớp không khí

Khi chúng ta ngồi yên trong không khí gần như đứng yên, lớp không khí sát bề mặt da dần bị ảnh hưởng bởi nhiệt và hơi ẩm từ cơ thể.

Nó có thể trở nên ấm hơn và ẩm hơn so với không khí ở xa cơ thể.

Có thể hình dung đơn giản rằng quanh da tồn tại một “lớp không khí sát cơ thể”.

Lớp này tạo ra một mức cản nhất định đối với quá trình trao đổi nhiệt và hơi ẩm giữa cơ thể với môi trường.

Khi có gió, lớp không khí đó liên tục bị thay thế.

Không khí mới từ xung quanh tiếp xúc với da.

Quá trình trao đổi nhiệt thay đổi.

Và cơ thể thường có điều kiện thải nhiệt thuận lợi hơn.

Gió làm tăng trao đổi nhiệt qua đối lưu

Ở Bài trước, chúng ta đã nói về đối lưu.

Da và không khí xung quanh có thể trao đổi nhiệt với nhau.

Khi không khí gần như đứng yên, lớp không khí sát da ít được thay thế.

Khi có gió, không khí chuyển động qua bề mặt cơ thể nhanh hơn.

Nếu điều kiện nhiệt độ phù hợp để cơ thể mất nhiệt ra không khí, chuyển động này có thể làm tăng lượng nhiệt được truyền đi qua đối lưu.

Đó là một lý do khiến chúng ta cảm thấy mát hơn khi có gió.

Nhưng gió còn tác động tới một cơ chế rất quan trọng khác.

Gió giúp mồ hôi bay hơi thuận lợi hơn

Ở Bài 7, chúng ta đã biết:

Mồ hôi không làm cơ thể mát chỉ vì nó nằm trên da.

Điều quan trọng là:

Mồ hôi phải bay hơi.

Khi mồ hôi bay hơi, nhiệt được lấy khỏi cơ thể.

Nhưng ngay sát da, hơi nước do mồ hôi bay hơi làm lớp không khí này trở nên ẩm hơn.

Nếu không khí gần như đứng yên, lớp không khí ẩm đó tồn tại quanh da và có thể làm quá trình bay hơi tiếp theo kém thuận lợi hơn.

Gió giúp thay lớp không khí ẩm sát da bằng không khí khác từ xung quanh.

Nhờ vậy, trong điều kiện phù hợp:

MỒ HÔI BAY HƠI THUẬN LỢI HƠN → CƠ THỂ THẢI NHIỆT TỐT HƠN → CẢM THẤY MÁT HƠN.

Đây là lý do gió đặc biệt dễ chịu khi cơ thể đang hơi nóng hoặc có mồ hôi.

Vì sao quạt không làm lạnh phòng nhưng vẫn làm chúng ta mát?

Quạt điện chủ yếu làm không khí chuyển động.

Nó không có một chu trình lạnh để lấy nhiệt trong phòng và chuyển ra ngoài trời như điều hòa.

Thậm chí điện năng mà motor quạt tiêu thụ cuối cùng cũng phần lớn trở thành nhiệt trong không gian.

Vì vậy, xét về nhiệt độ không khí của cả căn phòng:

Quạt không làm lạnh phòng theo cách điều hòa làm.

Nhưng quạt lại tác động trực tiếp đến môi trường ngay quanh cơ thể.

Nó làm tăng tốc độ không khí.

Tăng trao đổi nhiệt qua đối lưu trong điều kiện phù hợp.

Hỗ trợ bay hơi mồ hôi.

Vì vậy:

NHIỆT KẾ CÓ THỂ GẦN NHƯ KHÔNG ĐỔI → NHƯNG CƠ THỂ VẪN CẢM THẤY MÁT HƠN.

Đây cũng là lý do bật quạt cùng điều hòa có thể rất hữu ích

Khi điều hòa hoạt động, không khí trong phòng đã được làm mát.

Nếu kết hợp thêm chuyển động không khí phù hợp quanh cơ thể, chúng ta có thể cảm thấy dễ chịu ở mức nhiệt độ không khí cao hơn so với khi không khí gần như đứng yên.

Ví dụ, một người có thể thấy:

26°C không có nhiều gió → hơi ấm.

Nhưng:

27°C + luồng gió nhẹ → đã đủ dễ chịu.

Đây chỉ là ví dụ để minh họa, không phải công thức áp dụng cho mọi người.

Giá trị nằm ở nguyên lý:

Thay đổi tốc độ không khí có thể thay đổi cảm giác mà không nhất thiết phải tiếp tục hạ nhiệt độ phòng.

KSDM đã có bài riêng trong Chùm 7 về bật quạt cùng điều hòa.

Ở Chùm 11, chúng ta đang hiểu cơ sở vật lý phía sau việc đó.

Gió càng mạnh thì càng mát?

Trong một giới hạn nhất định, tăng tốc độ không khí có thể làm tăng cảm giác mát.

Nhưng từ đó không thể suy ra:

Gió càng mạnh → càng tốt.

Một luồng gió mạnh thổi trực tiếp vào cơ thể trong thời gian dài có thể khiến người sử dụng cảm thấy lạnh hoặc khó chịu.

Đặc biệt khi cơ thể đang ít vận động, đang ngủ hoặc nhiệt độ phòng đã thấp.

Đây là lý do cùng một luồng gió:

Lúc vừa đi ngoài trời nóng về → thấy rất dễ chịu.

Một giờ sau → thấy hơi lạnh.

Gần sáng khi đang ngủ → có thể thấy quá lạnh.

Luồng gió không đổi nhưng cơ thể và môi trường đã thay đổi.

Chúng ta sẽ dành riêng Bài 10 – Chùm 11 để trả lời câu hỏi:

“Gió điều hòa càng mạnh có phải càng dễ chịu?”

Gió có phải lúc nào cũng làm cơ thể mát hơn?

Không nên hiểu một cách tuyệt đối.

Hiệu quả của chuyển động không khí phụ thuộc vào trạng thái của cơ thể và môi trường.

Nếu không khí xung quanh rất nóng, đặc biệt khi nhiệt độ không khí tiến gần hoặc vượt nhiệt độ da, cơ chế trao đổi nhiệt qua đối lưu có thể khác so với trong phòng điều hòa.

Trong điều kiện rất nóng và khô, bay hơi vẫn có thể đóng vai trò quan trọng.

Trong điều kiện nóng ẩm, độ ẩm cao lại hạn chế khả năng bay hơi.

Vì vậy không thể tách gió khỏi:

NHIỆT ĐỘ + ĐỘ ẨM + TRẠNG THÁI CƠ THỂ.

Một lần nữa, tiện nghi nhiệt luôn là câu chuyện của nhiều yếu tố cùng tác động.

Tại sao đứng trước quạt khi người đang ướt lại thấy rất lạnh?

Đây là một ví dụ rất dễ cảm nhận.

Sau khi tắm, da còn ướt.

Hoặc sau khi vận động, cơ thể có nhiều mồ hôi.

Khi đứng trước quạt, lượng nước trên da có điều kiện bay hơi nhanh hơn.

Quá trình bay hơi lấy nhiệt khỏi cơ thể.

Đồng thời gió làm tăng trao đổi nhiệt qua đối lưu.

Vì vậy cảm giác mát có thể tăng rất mạnh.

Đó cũng là lý do:

Cùng một tốc độ quạt nhưng cơ thể đang khô và cơ thể đang ướt có thể cảm nhận hoàn toàn khác nhau.

Tại sao người ngồi gần dàn lạnh dễ thấy lạnh hơn?

Dàn lạnh không chỉ tạo ra không khí mát.

Quạt bên trong dàn lạnh còn tạo một luồng không khí có tốc độ nhất định.

Người nằm hoặc ngồi trực tiếp trong đường đi của luồng gió chịu đồng thời:

Nhiệt độ không khí thấp hơn + tốc độ không khí cao hơn.

Trong khi người ở cuối phòng có thể nhận:

Không khí ấm hơn một chút + tốc độ gió thấp hơn.

Vì vậy hai người trong cùng một căn phòng có thể nói:

Người A:

“Lạnh quá.”

Người B:

“Vẫn nóng.”

Không nhất thiết cảm biến điều hòa bị sai.

Có thể đơn giản là môi trường cục bộ quanh hai người khác nhau.

Đây sẽ là chủ đề chính của Bài 11 – Vì sao ngồi gần điều hòa thì lạnh nhưng cuối phòng vẫn nóng?

Vậy nên dùng Fan Speed như thế nào?

Không có một tốc độ quạt duy nhất tốt cho mọi thời điểm.

Khi mới bật máy và căn phòng còn nóng, luồng gió mạnh hơn có thể giúp phân phối không khí và tạo cảm giác mát nhanh hơn.

Khi phòng đã ổn định, tốc độ gió thấp hơn có thể đem lại cảm giác nhẹ nhàng hơn với một số người.

Auto Fan cho phép hệ thống tự điều chỉnh tốc độ quạt theo logic được nhà sản xuất thiết kế.

Quan trọng hơn việc cố tìm:

“Fan 1, Fan 2 hay Fan 3 tốt nhất?”

là hiểu:

Tốc độ gió là một biến số của cảm giác nhiệt.

Bạn có thể điều chỉnh nó cùng nhiệt độ và hướng gió để tìm trạng thái dễ chịu hơn.

Đừng chỉ dùng nút TEMP để điều khiển cảm giác

Đây là giá trị hành động quan trọng nhất của bài.

Nếu đang cài 26°C nhưng thấy hơi nóng, phản ứng quen thuộc là:

Hạ xuống 24°C.

Nhưng có thể thử một cách khác:

Giữ nhiệt độ → tăng chuyển động không khí nhẹ nhàng quanh cơ thể.

Nếu đã thấy lạnh:

Thay vì lập tức tăng nhiệt độ rất nhiều, có thể xem:

Luồng gió có đang thổi trực tiếp vào người không?

Có thể đổi hướng gió.

Giảm Fan Speed.

Thay đổi vị trí ngồi.

Cảm giác nhiệt có nhiều “nút điều khiển”.

TEMP chỉ là một trong số đó.

Chỉ cần nhớ

Gió làm chúng ta mát hơn chủ yếu bằng hai con đường:

1. ĐỐI LƯU

Không khí chuyển động liên tục thay lớp không khí sát da, làm thay đổi quá trình trao đổi nhiệt giữa cơ thể và môi trường.

2. BAY HƠI

Gió thay lớp không khí ẩm sát da, giúp mồ hôi có điều kiện bay hơi thuận lợi hơn.

Vì vậy:

QUẠT KHÔNG NHẤT THIẾT LÀM NHIỆT ĐỘ PHÒNG GIẢM → NHƯNG VẪN CÓ THỂ LÀM CON NGƯỜI MÁT HƠN.

Đây cũng là lý do:

Cùng 26°C + gió khác nhau → cảm giác khác nhau.

Nhưng:

Gió càng mạnh ≠ càng tốt.

Mục tiêu không phải tạo luồng gió mạnh nhất.

Mà là:

Tạo chuyển động không khí vừa đủ để cơ thể cảm thấy dễ chịu.

Vì vậy, lần tới khi 26°C vẫn hơi nóng, trước khi bấm xuống 24°C, hãy thử hỏi:

“Có phải mình chỉ đang thiếu một chút chuyển động không khí?”

Đôi khi một luồng gió nhẹ phù hợp có thể đem lại cảm giác dễ chịu hơn mà không cần làm cả căn phòng lạnh thêm.

TÌM HIỂU THÊM

→ Cơ thể trao đổi nhiệt với căn phòng như thế nào?

→ Độ ẩm ảnh hưởng đến cảm giác nóng – lạnh như thế nào?

→ Bật quạt cùng điều hòa có giúp mát hơn và tiết kiệm điện không?

→ Fan Speed và Auto Fan khác nhau thế nào? 

→ Cánh đảo gió điều hòa nên chỉnh hướng nào để phòng mát đều? 

→ Cùng 26°C, tại sao bật thêm quạt lại cảm thấy mát hơn? 

→ Gió điều hòa càng mạnh có phải càng dễ chịu?