Made in China: thông tin về địa điểm hay phán quyết về chất lượng?

Trong nhiều năm, cụm từ:

Made in China

đã tạo ra một phản ứng gần như tự động với không ít người tiêu dùng:

“Hàng Trung Quốc thì chất lượng thấp.”

Trong ngành điện máy, phản ứng này càng rõ.

Một chiếc điều hòa có thể có:

• thương hiệu quen thuộc;

• thông số tốt;

• tính năng đầy đủ;

nhưng chỉ cần người mua nhìn thấy dòng:

Made in China

là cảm nhận về sản phẩm có thể thay đổi ngay.

Vấn đề ở đây không phải người tiêu dùng “sai” khi quan tâm đến xuất xứ.

Vấn đề là:

chúng ta đang dùng thông tin về nơi sản xuất để thay cho toàn bộ việc đánh giá chất lượng.

Hai thứ đó không giống nhau.

Made in China trước hết có nghĩa gì?

Nếu một model ghi:

Made in China

thì điều chắc chắn nhất chúng ta biết là:

sản phẩm đó được sản xuất tại Trung Quốc theo phạm vi ghi nhãn của sản phẩm.

Thông tin này có giá trị.

Nó cho biết:

• địa điểm sản xuất;

• một phần chuỗi cung ứng;

• khả năng sản phẩm thuộc hệ thống nhà máy nào;

• có khác với model cùng thương hiệu sản xuất ở nơi khác hay không.

Nhưng nó chưa nói cho chúng ta biết:

• ai thiết kế;

• ai quyết định spec;

• ai quyết định BOM;

• linh kiện ở cấp nào;

• QC ra sao;

• thuật toán điều khiển thế nào;

• sản phẩm đã được kiểm định đến đâu.

Trung Quốc không chỉ có một cấp sản xuất

Đây là điểm rất quan trọng.

Trung Quốc có một hệ sinh thái sản xuất điện – điện tử rất lớn.

Trong cùng một quốc gia có thể tồn tại:

• nhà máy quy mô rất lớn;

• nhà máy chuyên OEM/ODM;

• nhà máy sản xuất hàng phổ thông;

• nhà máy sản xuất sản phẩm cao cấp;

• doanh nghiệp tự sở hữu R&D;

• doanh nghiệp chỉ thực hiện gia công.

Nói cách khác:

Made in China không đại diện cho một cấp chất lượng duy nhất.

Một chiếc điều hòa giá thấp và một chiếc điều hòa có mức đầu tư kỹ thuật cao vẫn có thể cùng được sản xuất tại Trung Quốc.

Quốc gia giống nhau.

Nhưng sản phẩm có thể hoàn toàn khác nhau.

Vì sao Trung Quốc có thể sản xuất từ rất rẻ đến rất cao cấp?

Bởi một hệ sinh thái sản xuất lớn có khả năng đáp ứng nhiều mục tiêu sản phẩm khác nhau.

Nếu thương hiệu đặt mục tiêu:

giá thấp

nhà sản xuất có thể tối ưu:

• linh kiện;

• cấu hình;

• vật liệu;

• tính năng;

• quy trình.

Nếu mục tiêu là:

hiệu suất cao, độ ồn thấp, vận hành ổn định, nhiều tính năng hơn

thì cấu hình và mức đầu tư cũng có thể thay đổi tương ứng.

Nhà máy sản xuất theo:

yêu cầu sản phẩm

chứ không phải theo một “mức chất lượng quốc gia” duy nhất.

Cùng Made in China nhưng BOM có thể khác hoàn toàn

Hãy lấy hai chiếc điều hòa cùng sản xuất tại Trung Quốc.

Model A có thể dùng:

• ống mao;

• bo mạch đơn giản;

• dàn trao đổi nhiệt tối ưu chi phí;

• cấu hình phù hợp nhu cầu cơ bản.

Model B có thể dùng:

• EEV;

• bo mạch phức tạp hơn;

• cảm biến nhiều hơn;

• dải công suất rộng hơn;

• thuật toán điều khiển khác;

• tiêu chuẩn QC cao hơn.

Cả hai đều có thể ghi:

Made in China.

Dòng chữ đó không nói được sự khác biệt này.

Cùng nhà máy Trung Quốc cũng chưa chắc cùng sản phẩm

Đây là logic đã được nhắc nhiều trong hệ thống T4.

Một nhà máy có thể sản xuất cho nhiều thương hiệu.

Thậm chí cùng một thương hiệu, nhà máy có thể sản xuất:

• dòng phổ thông;

• dòng trung cấp;

• dòng cao hơn.

Mỗi model có thể khác:

• spec;

• BOM;

• phần mềm;

• tính năng;

• QC;

• yêu cầu kiểm định.

Vì vậy:

cùng Made in China

đã chưa đủ.

Ngay cả:

cùng nhà máy tại Trung Quốc

cũng vẫn chưa đủ để kết luận hai máy giống nhau.

Midea là ví dụ dễ hiểu

Midea là một ví dụ rất rõ cho việc không thể đồng nhất:

Made in China = hàng giá rẻ.

Midea vừa là một thương hiệu lớn, vừa sở hữu năng lực sản xuất quy mô rất lớn, đồng thời có thể tham gia OEM/ODM cho nhiều đối tác khác.

Trong hệ thống sản phẩm của một nhà sản xuất lớn như vậy, có thể có nhiều mức:

• cơ bản;

• phổ thông;

• trung cấp;

• cao hơn.

Điều đó cho thấy:

năng lực sản xuất của một quốc gia hay một nhà máy không quyết định một sản phẩm phải thuộc phân khúc nào.

Mục tiêu sản phẩm mới là thứ dẫn dắt cấu hình.

Made in China không có nghĩa “do thương hiệu Trung Quốc thiết kế”

Một điểm khác cũng dễ bị nhầm.

Nếu một thương hiệu nước ngoài đặt nhà máy hoặc thuê một nhà sản xuất tại Trung Quốc sản xuất, sản phẩm vẫn có thể ghi:

Made in China.

Nhưng:

• thiết kế có thể do thương hiệu thực hiện;

• spec có thể do thương hiệu quyết định;

• QC có thể do thương hiệu yêu cầu;

• phần mềm có thể do hệ thống R&D của hãng phát triển.

Vì vậy:

quốc gia sản xuất ≠ quốc gia của thương hiệu

và cũng chưa chắc là:

quốc gia thiết kế.

Ngược lại, thương hiệu nước ngoài cũng không tự động đảm bảo chất lượng

Cũng cần tránh một thái cực khác.

Một thương hiệu có nguồn gốc Nhật, châu Âu hay Mỹ nhưng đặt sản phẩm ở Trung Quốc sản xuất chưa chắc đồng nghĩa model đó được đầu tư cao.

Nếu mục tiêu sản phẩm là:

• giá thấp;

• phân khúc phổ thông;

• tối ưu chi phí;

thì BOM vẫn có thể được giản lược.

Tên thương hiệu không thay thế được việc đọc model cụ thể.

Vì sao “Made in China” vẫn thường bị đánh giá thấp?

Một phần đến từ trải nghiệm lịch sử của thị trường.

Trong nhiều giai đoạn, người tiêu dùng từng tiếp xúc với rất nhiều sản phẩm giá thấp, chất lượng không đồng đều, có nguồn gốc từ Trung Quốc.

Trải nghiệm đó tạo thành một định kiến dễ hiểu.

Nhưng khi thị trường sản xuất phát triển, chuỗi cung ứng thay đổi và các nhà máy lớn tham gia sâu vào điện tử – điện máy, việc tiếp tục dùng cùng một nhãn để đánh giá tất cả sản phẩm trở nên thiếu chính xác.

Vì vậy, điều hợp lý không phải là:

bỏ qua xuất xứ.

Mà là:

không để xuất xứ thay thế toàn bộ dữ liệu kỹ thuật.

Made in China cũng không đồng nghĩa linh kiện đều từ Trung Quốc

Một chiếc điều hòa sản xuất tại Trung Quốc có thể sử dụng linh kiện đến từ nhiều nguồn khác nhau.

Ví dụ:

• máy nén từ một nhà cung cấp khác;

• IC từ chuỗi cung ứng quốc tế;

• cảm biến từ một quốc gia khác;

• vật liệu và linh kiện điện tử từ nhiều nhà cung cấp.

Ngược lại, một chiếc điều hòa sản xuất tại Thái Lan hay Việt Nam cũng có thể sử dụng rất nhiều linh kiện có nguồn gốc Trung Quốc.

Đó là cách chuỗi cung ứng toàn cầu hiện nay vận hành.

Vì vậy, chỉ nhìn nhãn xuất xứ của sản phẩm cuối cùng không cho chúng ta toàn bộ bản đồ linh kiện bên trong.

Khi nào Made in China là thông tin hữu ích?

Nó hữu ích khi giúp chúng ta xác định:

• model được sản xuất ở đâu;

• nhà máy nào có thể liên quan;

• model này có thay đổi nơi sản xuất so với đời trước không;

• sản phẩm cùng thương hiệu nhưng khác thị trường có khác nơi sản xuất không.

Sau đó mới nên tìm tiếp:

• nhà máy nào;

• spec nào;

• BOM nào;

• QC nào;

• dữ liệu kiểm định nào.

Đó là cách dùng thông tin xuất xứ đúng vai trò.

Khi nào Made in China trở thành một phán quyết?

Khi ta nói:

“Made in China nên chắc chắn kém.”

hoặc:

“Không mua vì hàng Trung Quốc.”

mà chưa xem bất kỳ dữ liệu nào khác.

Đó là lúc xuất xứ đã được biến từ:

một dữ kiện

thành:

kết luận cuối cùng.

Đây là vấn đề về phương pháp đánh giá.

Không phải vấn đề yêu hay ghét một quốc gia.

Người mua nên hỏi gì tiếp theo?

Nếu gặp một model ghi:

Made in China

đừng dừng ở đó.

Hãy hỏi tiếp:

• Model này do nhà máy nào sản xuất?

• Nhà máy của hãng hay OEM/ODM?

• Ai quyết định spec?

• BOM gồm những gì?

• Dùng máy nén nào?

• Dùng EEV hay ống mao?

• Dải công suất thế nào?

• CSPF ra sao?

• QC và kiểm định như thế nào?

Những câu hỏi này đưa người mua từ:

định kiến về xuất xứ

sang:

dữ liệu về sản phẩm.

Made in China là địa điểm, không phải điểm số

Nếu phải rút gọn toàn bộ bài này thành một câu:

Made in China cho biết sản phẩm được sản xuất ở đâu, không tự động cho biết sản phẩm tốt hay kém.

Một sản phẩm có thể tốt.

Một sản phẩm khác có thể rất phổ thông.

Một sản phẩm khác nữa có thể bị tối ưu chi phí mạnh.

Cả ba vẫn có thể mang cùng một dòng:

Made in China.

Vì thế, thay vì hỏi:

“Hàng Trung Quốc có tốt không?”

một câu hỏi hữu ích hơn là:

“Model cụ thể này được thiết kế, cấu hình, sản xuất và kiểm soát chất lượng như thế nào?”

Đó mới là cách đánh giá giúp người mua hiểu rõ → mua đúng → yên tâm sử dụng.

Tìm hiểu thêm

•  Quốc gia sản xuất có phải thước đo chất lượng?

•  Made in Thailand nói được gì và không nói được gì?

•  Thương hiệu Nhật, công nghệ Nhật, thiết kế Nhật, tiêu chuẩn Nhật, máy nén Nhật, sản xuất tại Nhật — sáu khái niệm khác nhau

• “Máy nén Nhật” chính xác đang nói về điều gì?

• Khi nào xuất xứ là thông tin hữu ích, khi nào chỉ là công cụ marketing?