QUẠT ĐIỀU HÒA LÀM NHIỆM VỤ GÌ?

Khi điều hòa hoạt động, chúng ta dễ cảm nhận nhất luồng gió mát thổi ra từ dàn lạnh.

Vì vậy, nhiều người có thể hình dung rằng:

Quạt thổi ra hơi lạnh và làm căn phòng mát lên.

Nhưng thực chất, quạt không tạo ra lạnh.

Nhiệm vụ quan trọng nhất của quạt là:

Tạo ra dòng không khí đi qua dàn trao đổi nhiệt.

Nhờ dòng không khí đó:

• dàn lạnh có thể lấy nhiệt từ không khí trong phòng;
• dàn nóng có thể thải nhiệt ra không khí ngoài trời.

Đây cũng là lý do một chiếc điều hòa thường có ít nhất hai hệ thống quạt:

Quạt dàn lạnh ở trong phòng.
Quạt dàn nóng ở ngoài trời.

Vì sao dàn lạnh cần quạt?

Ở bài trước về dàn lạnh, chúng ta đã biết:

Dàn lạnh là nơi môi chất nhận nhiệt từ không khí trong phòng.

Nhưng không khí trong cả căn phòng không thể tự nhiên liên tục tiếp xúc với dàn lạnh.

Điều hòa cần một cách để đưa không khí tới dàn trao đổi nhiệt.

Đó là nhiệm vụ của quạt dàn lạnh.

Khi quạt quay:

Không khí trong phòng → được hút vào dàn lạnh → đi qua dàn trao đổi nhiệt → truyền nhiệt sang môi chất → được thổi trở lại phòng.

Quá trình này diễn ra liên tục.

Không khí sau khi đi qua dàn lạnh có nhiệt độ thấp hơn, rồi hòa trộn với không khí trong phòng.

Sau nhiều vòng tuần hoàn như vậy, nhiệt lượng trong phòng dần được lấy đi.

Quạt dàn lạnh có tạo ra lạnh không?

Không.

Đây là điểm rất quan trọng.

Một chiếc quạt điện thông thường cũng tạo ra luồng gió, nhưng nó không có hệ thống lạnh để lấy nhiệt khỏi căn phòng.

Quạt dàn lạnh của điều hòa cũng vậy.

Bản thân quạt chỉ:

Tạo dòng không khí.

Phần thực hiện trao đổi nhiệt là dàn lạnh và môi chất bên trong dàn.

Có thể hình dung:

Dàn lạnh có nhiệm vụ lấy nhiệt.
Quạt có nhiệm vụ đưa không khí tới dàn lạnh để việc lấy nhiệt diễn ra liên tục.

Hai bộ phận phải phối hợp với nhau.

Tại sao đứng trước điều hòa lại cảm thấy mát hơn?

Có hai yếu tố cùng xảy ra.

Thứ nhất, không khí vừa đi qua dàn lạnh có nhiệt độ thấp hơn không khí trong phòng.

Thứ hai, luồng không khí chuyển động qua cơ thể làm chúng ta cảm thấy mát hơn.

Vì vậy khi đứng ngay trước cửa gió, cảm giác mát thường rõ hơn so với một vị trí xa điều hòa.

Nhưng mục tiêu của điều hòa không chỉ là tạo ra một vùng gió mát ngay trước máy.

Điều quan trọng hơn là:

Liên tục tuần hoàn không khí để lấy nhiệt khỏi cả căn phòng.

Đó cũng là lý do hướng gió, tốc độ quạt và cách bố trí dàn lạnh có thể ảnh hưởng đến mức độ đồng đều nhiệt độ trong phòng.

Tăng tốc độ quạt có làm điều hòa mạnh hơn không?

Tăng tốc độ quạt có thể làm lưu lượng không khí qua dàn lạnh tăng lên và giúp luồng gió đi xa hơn.

Nhưng điều đó không có nghĩa:

Tăng quạt = tăng công suất lạnh của cả hệ thống theo cùng tỷ lệ.

Khả năng lấy nhiệt của điều hòa còn phụ thuộc vào:

• máy nén;
• lưu lượng và trạng thái môi chất;
• nhiệt độ dàn lạnh;
• diện tích dàn trao đổi nhiệt;
• nhiệt độ và độ ẩm không khí;
• thuật toán điều khiển;
• và nhiều yếu tố khác.

Quạt chỉ là một mắt xích trong quá trình trao đổi nhiệt.

Vì vậy không nên hiểu rằng cứ đặt quạt ở mức cao nhất thì điều hòa sẽ luôn tạo ra nhiều công suất lạnh hơn tương ứng.

Vì sao dàn nóng cũng cần quạt?

Sau khi môi chất lấy nhiệt trong phòng, lượng nhiệt đó được mang ra dàn nóng.

Tại đây, điều hòa cần truyền nhiệt từ môi chất sang không khí ngoài trời.

Nhưng nếu lớp không khí nóng quanh dàn nóng cứ đứng yên, việc thải nhiệt sẽ ngày càng khó.

Quạt dàn nóng giải quyết vấn đề này.

Nó liên tục tạo dòng không khí đi qua dàn trao đổi nhiệt:

Không khí ngoài trời → đi qua dàn nóng → nhận nhiệt → mang nhiệt ra môi trường.

Nhờ đó, dàn nóng tiếp tục có điều kiện để thải nhiệt.

Có thể hình dung rất đơn giản:

Quạt dàn lạnh đưa không khí trong phòng tới nơi lấy nhiệt.

Quạt dàn nóng đưa không khí ngoài trời qua nơi thải nhiệt.

Vì sao gió thổi ra từ dàn nóng lại nóng?

Đây là một hiện tượng rất dễ quan sát.

Khi đứng phía trước quạt dàn nóng đang hoạt động, chúng ta thường cảm thấy luồng không khí khá nóng.

Điều đó hoàn toàn bình thường.

Không khí ngoài trời đi qua dàn trao đổi nhiệt và nhận nhiệt từ môi chất, vì vậy khi đi ra, nó nóng hơn lúc đi vào.

Nói cách khác:

Luồng gió nóng từ dàn nóng chính là một phần nhiệt lượng mà điều hòa đang đưa ra khỏi căn phòng.

Tuy nhiên, nhiệt thải ở dàn nóng không chỉ gồm nhiệt lấy từ phòng. Hệ thống còn tiêu thụ điện để vận hành máy nén và các bộ phận khác; phần năng lượng đó cuối cùng cũng góp vào nhiệt thải ra môi trường.

Vì vậy, trong chế độ làm lạnh:

Dàn nóng phải thải ra lượng nhiệt lớn hơn lượng nhiệt mà dàn lạnh lấy khỏi phòng.

Đây là một chi tiết nhỏ nhưng giúp chúng ta hiểu chính xác hơn bản chất của điều hòa.

Điều gì xảy ra nếu dòng không khí qua dàn lạnh bị giảm?

Đây là phần kiến thức rất hữu ích trong quá trình sử dụng điều hòa.

Không khí muốn đi qua dàn lạnh thường phải đi qua lưới lọc trước.

Sau một thời gian sử dụng, bụi bẩn có thể tích tụ trên lưới lọc.

Nếu lưới quá bẩn:

Lượng không khí đi qua dàn lạnh có thể giảm.

Dàn trao đổi nhiệt cũng có thể bị bám bụi, khiến quá trình trao đổi nhiệt và dòng khí bị ảnh hưởng.

Khi đó, người sử dụng có thể cảm thấy:

• gió ra yếu hơn;
• phòng lâu mát;
• nhiệt độ phân bố kém đồng đều;
• hiệu quả hoạt động giảm.

Trong một số điều kiện, lưu lượng gió qua dàn lạnh quá thấp còn có thể góp phần làm nhiệt độ dàn xuống quá thấp và xuất hiện đóng băng dàn lạnh.

Vì vậy vệ sinh lưới lọc không chỉ nhằm mục đích:

“Cho sạch.”

Nó còn giúp duy trì dòng không khí cần thiết qua dàn trao đổi nhiệt.

Vì sao không nên che kín dàn nóng?

Nguyên lý tương tự cũng xảy ra ở phía ngoài trời.

Dàn nóng cần một lượng không khí đủ lớn đi qua để mang nhiệt đi.

Nếu dàn nóng bị đặt trong không gian quá kín hoặc luồng hút – thổi bị cản trở, không khí nóng sau khi ra khỏi máy có thể khó thoát đi hoặc bị hút trở lại dàn.

Khi đó:

Nhiệt quanh dàn nóng tăng → việc thải nhiệt trở nên khó hơn.

Điều hòa có thể phải hoạt động trong điều kiện nặng hơn và khả năng làm lạnh có thể bị ảnh hưởng.

Vì vậy khi lắp đặt dàn nóng, không chỉ cần quan tâm đến việc:

“Có chỗ để đặt máy hay không?”

mà còn phải quan tâm:

“Không khí có thể đi vào và thoát ra thuận lợi hay không?”

Có nên làm mái che cho dàn nóng?

Dàn nóng được thiết kế để lắp ngoài trời, nhưng trong thực tế có những vị trí cần cân nhắc thêm việc bảo vệ khỏi điều kiện môi trường quá khắc nghiệt.

Nếu làm mái che, điều quan trọng là không biến mái che thành một chiếc hộp kín quanh dàn nóng.

Cần duy trì không gian phù hợp để:

• không khí đi vào dàn;
• khí nóng thoát ra;
• hạn chế khí nóng bị tuần hoàn ngược trở lại.

Khoảng hở cụ thể nên tuân theo hướng dẫn lắp đặt của từng nhà sản xuất và từng model.

Quạt chạy nhanh hay chậm do ai quyết định?

Ở nhiều điều hòa hiện nay, quạt không phải lúc nào cũng chạy ở một tốc độ cố định.

Người sử dụng có thể lựa chọn các mức:

Low – Medium – High – Auto...

Ngoài ra, tùy thiết kế, bảng mạch còn có thể điều khiển tốc độ quạt dựa trên trạng thái hoạt động của hệ thống.

Đây chính là phần đã được giải thích ở bài về bảng mạch và cảm biến:

Cảm biến cung cấp thông tin → bảng mạch xử lý → quạt nhận lệnh và hoạt động.

Như vậy quạt không phải một bộ phận hoạt động độc lập.

Nó được phối hợp với máy nén, dàn trao đổi nhiệt, môi chất và hệ thống điều khiển để đạt trạng thái vận hành phù hợp.

Quạt dàn lạnh và quạt dàn nóng khác nhau như thế nào?

Cùng có nhiệm vụ tạo dòng không khí, nhưng cấu tạo của chúng thường khác nhau do yêu cầu sử dụng khác nhau.

Quạt dàn lạnh

Điều hòa treo tường thường sử dụng quạt lồng sóc dạng dài.

Kiểu quạt này phù hợp với hình dạng dài của dàn lạnh và giúp đưa không khí qua dàn trao đổi nhiệt rồi phân phối ra cửa gió.

Quạt dàn nóng

Dàn nóng thường sử dụng quạt hướng trục với cánh quạt lớn.

Nhiệm vụ là tạo lưu lượng không khí qua dàn trao đổi nhiệt ngoài trời và đẩy không khí đã nhận nhiệt ra môi trường.

Người sử dụng không nhất thiết phải nhớ tên hai loại quạt.

Chỉ cần nhìn vào hình dạng cũng có thể hiểu:

Mỗi chiếc quạt được thiết kế để phục vụ dòng không khí ở một vị trí khác nhau.

Hiểu về quạt giúp người sử dụng điều gì?

Khi hiểu rằng:

Quạt không tạo ra lạnh mà tạo dòng không khí để trao đổi nhiệt,

nhiều hiện tượng trong thực tế trở nên dễ hiểu hơn.

“Điều hòa vẫn có gió nhưng không lạnh.”

Điều này hoàn toàn có thể xảy ra.

Quạt vẫn quay chỉ chứng minh rằng đang có dòng không khí.

Nếu hệ thống lạnh không hoạt động đúng, luồng gió đó không thể tự tạo ra công suất lạnh.

“Lưới lọc bẩn nhưng máy vẫn chạy, sao phải vệ sinh?”

Máy vẫn có thể chạy, nhưng bụi bẩn có thể làm giảm lượng không khí đi qua dàn lạnh.

“Dàn nóng đặt trong hộp kín cho đẹp có được không?”

Cần rất thận trọng.

Dàn nóng cần không khí để thải nhiệt. Che chắn không phù hợp có thể làm cản trở chính quá trình mà dàn nóng cần thực hiện.

“Quạt càng mạnh thì càng lạnh?”

Không hoàn toàn như vậy.

Tốc độ quạt ảnh hưởng đến lưu lượng và phân phối không khí, nhưng khả năng làm lạnh là kết quả của toàn bộ hệ thống.

Ghép quạt vào bức tranh hoàn chỉnh của điều hòa

Đến đây, vai trò của các bộ phận đã trở nên khá rõ ràng:

Gas
→ phương tiện vận chuyển nhiệt.

Máy nén
→ tạo vòng tuần hoàn môi chất và chênh lệch áp suất cần thiết.

Dàn lạnh
→ nơi lấy nhiệt từ không khí trong phòng.

Dàn nóng
→ nơi thải nhiệt ra môi trường.

Tiết lưu
→ giảm áp môi chất trước khi vào dàn lạnh.

Cảm biến + bảng mạch
→ nhận biết, xử lý và điều khiển.

Và bây giờ thêm:

Quạt
→ tạo dòng không khí qua các dàn trao đổi nhiệt.

Nếu không có dòng không khí phù hợp, dàn lạnh khó lấy nhiệt hiệu quả từ cả căn phòng và dàn nóng cũng khó đưa nhiệt ra môi trường.

Chỉ cần nhớ 4 điều

1. Quạt điều hòa không tạo ra lạnh.

2. Quạt dàn lạnh đưa không khí trong phòng qua dàn lạnh để nhiệt được truyền sang môi chất.

3. Quạt dàn nóng tạo dòng không khí qua dàn nóng để mang nhiệt ra môi trường.

4. Vì vậy, bất cứ điều gì làm cản trở dòng không khí qua dàn lạnh hoặc dàn nóng đều có thể ảnh hưởng đến khả năng trao đổi nhiệt của điều hòa.

Có thể nhớ thật ngắn gọn:

Dàn trao đổi nhiệt làm nhiệm vụ trao đổi nhiệt.
Quạt làm nhiệm vụ đưa không khí đi qua nó.

Tìm hiểu thêm

→ Điều hòa làm lạnh bằng cách nào?
→ Nguồn gốc của nước chảy ra trên điều hòa.