TCVN 7830:2021 thực sự quy định điều gì?

Khi đọc nhãn năng lượng của một chiếc điều hòa, người mua thường thấy những thông tin như:

• Số sao năng lượng

• Công suất lạnh danh định

• Hiệu suất năng lượng

• Mã dàn lạnh và dàn nóng

• Tiêu chuẩn Việt Nam: TCVN 7830:2021

Nhưng TCVN 7830:2021 thực sự kiểm soát điều gì?

Có phải sản phẩm mang nhãn theo tiêu chuẩn này đã được chứng minh là làm lạnh nhanh, vận hành êm, bền và ít tốn điện trong mọi căn phòng?

Câu trả lời ngắn gọn là:

TCVN 7830:2021 quy định phạm vi sản phẩm, mức hiệu suất năng lượng, cách phân cấp hiệu suất và phương pháp xác định các giá trị dùng để đánh giá điều hòa.

Tiêu chuẩn tạo ra một mặt bằng kỹ thuật chung để các sản phẩm được đo và phân loại theo cùng nguyên tắc.

Tuy nhiên, nó không phải một chứng nhận tổng thể về mọi khía cạnh chất lượng của chiếc điều hòa.

1. TCVN 7830:2021 là tiêu chuẩn gì?

Tên đầy đủ của tiêu chuẩn là:

TCVN 7830:2021 – Máy điều hòa không khí không ống gió – Hiệu suất năng lượng.

Tiêu chuẩn này thay thế TCVN 7830:2015 và tập trung vào hai nội dung chính:

1. Quy định mức hiệu suất năng lượng của thiết bị.

2. Quy định phương pháp xác định hiệu suất năng lượng.

Nói theo cách dễ hiểu, TCVN 7830:2021 không trực tiếp thiết kế một chiếc điều hòa và cũng không quyết định máy phải sử dụng loại máy nén, dàn trao đổi nhiệt hay thuật toán điều khiển nào.

Tiêu chuẩn chỉ đặt ra một hệ quy chiếu:

• Sản phẩm nào thuộc phạm vi đánh giá?

• Đại lượng nào được dùng để đánh giá?

• Giá trị phải được xác định theo phương pháp nào?

• Hiệu suất được chia thành những cấp nào?

• Mức thấp nhất nào được coi là đạt yêu cầu?

• Mức nào tương ứng với cấp hiệu suất cao hơn?

Nhờ đó, hai sản phẩm của hai nhà sản xuất khác nhau có thể được đưa về cùng một hệ thống đánh giá.

2. Những loại điều hòa nào thuộc phạm vi của tiêu chuẩn?

TCVN 7830:2021 áp dụng cho máy điều hòa không khí:

• Không sử dụng ống gió.

• Dùng máy nén – động cơ kiểu kín.

• Có dàn ngưng làm mát bằng không khí.

• Thuộc loại một cụm hoặc hai cụm.

• Có hoặc không có biến tần.

• Có năng suất lạnh danh định không lớn hơn 12.000 W, tương đương khoảng 41.000 BTU/h.

Phần lớn điều hòa treo tường một chiều hoặc hai chiều dùng trong gia đình nằm trong nhóm này, nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện về cấu hình và công suất.

Những sản phẩm không thuộc phạm vi áp dụng

Tiêu chuẩn không áp dụng cho:

• Điều hòa giải nhiệt nước.

• Điều hòa có hệ thống ống gió.

• Điều hòa xách tay.

• Điều hòa đứng sàn.

• Điều hòa âm trần.

• Hệ thống có nhiều hơn hai cụm.

• Điều hòa sử dụng điện ba pha.

Điều này rất quan trọng vì không thể lấy yêu cầu của TCVN 7830:2021 rồi áp nguyên vẹn cho mọi hệ thống điều hòa.

Một hệ thống VRV/VRF, máy âm trần cassette hoặc điều hòa nối ống gió có cấu trúc và phạm vi đánh giá khác với một bộ điều hòa treo tường hai cụm.

Nguồn tra cứu phạm vi và yêu cầu kỹ thuật: TCVN 7830:2021 – Máy điều hòa không khí không ống gió, hiệu suất năng lượng.

3. TCVN 7830:2021 không hoạt động một mình

Muốn hiểu đúng tiêu chuẩn này, cần phân biệt ba công việc khác nhau:

Đo tính năng của máy

TCVN 6576:2020, tương đương ISO 5151:2017, quy định cách thử và xác định các thông số tính năng của điều hòa không ống gió.

Tiêu chuẩn này trả lời những câu hỏi như:

• Máy được thử trong điều kiện nhiệt độ và độ ẩm nào?

• Năng suất lạnh được xác định ra sao?

• Điện đầu vào được đo như thế nào?

• Thiết bị cần vận hành ổn định trong phạm vi nào?

• Kết quả thử phải được ghi nhận và xử lý ra sao?

Các phép thử phục vụ TCVN 7830:2021 được tiến hành ở điều kiện T1 theo TCVN 6576:2020.

Tính hiệu quả mùa làm lạnh

TCVN 10273-1:2013, tương đương ISO 16358-1:2013, quy định phương pháp thử và tính toán hệ số hiệu quả mùa làm lạnh.

Tiêu chuẩn này là cơ sở để hình thành chỉ số CSPF.

ISO mô tả ISO 16358-1 là phương pháp thử và tính toán hệ số hiệu quả theo mùa cho các thiết bị thuộc phạm vi của ISO 5151, ISO 13253 và ISO 15042. ISO 16358-1:2013.

Đặt mức và phân cấp hiệu suất

TCVN 7830:2021 sử dụng các kết quả đo và tính toán nói trên để:

• Xác định hiệu suất năng lượng.

• Đặt mức hiệu suất tối thiểu.

• Chia hiệu suất thành năm cấp.

• Làm cơ sở kỹ thuật cho việc phân cấp trên nhãn năng lượng.

Có thể hình dung mối quan hệ như sau:

Vì vậy, nói “máy được thử theo TCVN 7830:2021” là cách diễn đạt rút gọn.

Chính xác hơn, các thông số của máy được thử và tính theo những tiêu chuẩn được viện dẫn, sau đó được đối chiếu với yêu cầu và các cấp hiệu suất trong TCVN 7830:2021.

4. Tiêu chuẩn sử dụng đại lượng nào để đánh giá hiệu suất?

TCVN 7830:2021 xác định hiệu suất năng lượng của điều hòa bằng CSPF – hệ số hiệu quả mùa làm lạnh.

Có thể hiểu nguyên lý của CSPF như sau:

CSPF so sánh tổng lượng nhiệt cần loại bỏ trong một mùa làm lạnh với tổng điện năng thiết bị cần sử dụng theo mô hình tính toán tiêu chuẩn.

CSPF càng cao, thiết bị càng tạo ra nhiều hiệu quả làm lạnh hơn trên cùng một đơn vị điện năng trong hệ quy chiếu của tiêu chuẩn.

Điểm cần chú ý là CSPF không chỉ nhìn vào một thời điểm máy chạy ở công suất danh định.

Đây là chỉ số mang tính mùa, được hình thành từ nhiều trạng thái tải và điều kiện tính toán. Vì vậy, CSPF phản ánh khả năng vận hành theo mùa tốt hơn so với việc chỉ nhìn vào hiệu suất ở một điểm thử duy nhất.

Tuy nhiên:

CSPF vẫn là kết quả trong một hệ thống thử và tính toán chuẩn, không phải số đo hóa đơn điện của từng gia đình.

Hóa đơn thực tế còn phụ thuộc vào:

• Nhiệt độ và độ ẩm ngoài trời.

• Diện tích, chiều cao và mức cách nhiệt của phòng.

• Hướng nắng và diện tích cửa kính.

• Số người và nguồn nhiệt trong phòng.

• Công suất máy có phù hợp với tải nhiệt hay không.

• Chất lượng lắp đặt.

• Nhiệt độ cài đặt.

• Thời gian và thói quen sử dụng.

• Tình trạng vệ sinh, bảo dưỡng của thiết bị.

5. TCVN 7830:2021 còn kiểm soát năng suất lạnh công bố

Một yêu cầu đáng chú ý của tiêu chuẩn là:

Năng suất lạnh đo được phải lớn hơn hoặc bằng 95% năng suất lạnh do nhà chế tạo công bố.

Ví dụ, một bộ điều hòa được công bố có năng suất lạnh danh định 2.700 W không có nghĩa kết quả thử bắt buộc phải đúng tuyệt đối 2.700 W đến từng oát.

Nhưng kết quả cũng không được thấp tùy ý so với con số công bố.

Ngưỡng 95% tạo ra một giới hạn chấp nhận cho sai lệch giữa năng suất lạnh thử được và năng suất lạnh do nhà sản xuất công bố.

Điều này cho phép nói rằng tiêu chuẩn có kiểm soát mối quan hệ giữa:

• Con số năng suất lạnh được công bố.

• Khả năng làm lạnh xác định trong điều kiện thử chuẩn.

Tuy nhiên, yêu cầu này không có nghĩa chiếc máy sẽ luôn cung cấp đúng năng suất danh định trong mọi điều kiện ngoài trời.

Khi nhiệt độ ngoài trời, nhiệt độ trong phòng hoặc tải nhiệt thay đổi, trạng thái vận hành thực tế cũng thay đổi theo.

6. Năm cấp hiệu suất năng lượng được hiểu như thế nào?

TCVN 7830:2021 chia hiệu suất năng lượng thành năm cấp:

• Cấp 1 là cấp thấp nhất.

• Cấp 5 là cấp cao nhất.

• Cấp 1 đồng thời là cơ sở xác định mức hiệu suất năng lượng tối thiểu, thường được gọi là MEPS.

Nhưng các ngưỡng không hoàn toàn giống nhau cho mọi loại và mọi mức công suất.

Ngưỡng CSPF cấp 5 theo từng nhóm

Phần lớn điều hòa treo tường khoảng 9.000, 12.000 và một số model 15.000 BTU/h thuộc nhóm hai cụm có năng suất lạnh dưới 4.500 W. Trong nhóm này, cấp 5 yêu cầu CSPF không nhỏ hơn 5,20.

Điều quan trọng là phải xác định đúng:

1. Kiểu thiết bị.

2. Năng suất lạnh danh định.

3. Nhóm công suất áp dụng.

4. Phiên bản tiêu chuẩn ghi trên nhãn.

Không nên chỉ nhớ một con số “CSPF 5,2 là năm sao” rồi áp dụng cho tất cả điều hòa.

7. Hai máy cùng năm sao có hiệu suất giống nhau không?

Không nhất thiết.

Giả sử hai bộ điều hòa cùng thuộc nhóm dưới 4.500 W:

• Máy A có CSPF 5,23.

• Máy B có CSPF 5,48.

Cả hai đều vượt ngưỡng cấp 5 của nhóm này nên có thể cùng được thể hiện là năm sao.

Nhưng CSPF của chúng không giống nhau.

Số sao là một cấp phân loại, còn CSPF là một giá trị định lượng.

Điều này tương tự hai học sinh cùng được xếp loại giỏi nhưng điểm số cụ thể vẫn có thể khác nhau.

Vì vậy, khi cần so sánh sâu hơn giữa hai model, người mua nên đọc đồng thời:

• Số sao.

• Giá trị CSPF.

• Năng suất lạnh danh định.

• Công suất điện.

• Điều kiện và tiêu chuẩn áp dụng.

• Mã chính xác của bộ dàn lạnh và dàn nóng.

Không nên dừng lại ở câu “cả hai đều năm sao nên tiết kiệm điện như nhau”.

8. Tiêu chuẩn nói được gì về một chiếc điều hòa?

Nếu model được đánh giá đúng phạm vi và dữ liệu có thể truy xuất, TCVN 7830:2021 giúp người mua hiểu được rằng:

Có một hệ quy chiếu chung

Sản phẩm không được tự đặt ra một cách tính hiệu suất hoàn toàn riêng để công bố số liệu.

Năng suất lạnh công bố có giới hạn sai lệch

Kết quả xác định không được thấp hơn 95% giá trị do nhà sản xuất công bố.

Hiệu suất được đánh giá bằng CSPF

Giá trị hiệu suất không chỉ là một khẩu hiệu như “siêu tiết kiệm điện” mà phải gắn với một đại lượng kỹ thuật.

Sản phẩm được xếp vào một cấp hiệu suất

Cấp 1 đến cấp 5 cho phép người mua nhận biết tương đối vị trí của sản phẩm trong hệ thống phân cấp.

Có thể so sánh các model phù hợp

Khi hai model thuộc cùng loại thiết bị, cùng nhóm công suất và cùng phiên bản tiêu chuẩn, CSPF tạo ra một cơ sở kỹ thuật để so sánh hiệu suất năng lượng.

9. TCVN 7830:2021 không chứng minh điều gì?

Đây là phần rất dễ bị hiểu quá mức.

Việc một chiếc điều hòa đáp ứng TCVN 7830:2021 hoặc được xếp năm sao không tự động chứng minh rằng máy:

• Làm lạnh nhanh nhất.

• Êm nhất.

• Bền nhất.

• Có linh kiện tốt nhất.

• Có dàn đồng dày nhất.

• Chịu thời tiết khắc nghiệt tốt nhất.

• Lọc không khí hiệu quả nhất.

• Kiểm soát độ ẩm tốt nhất.

• Phù hợp nhất với mọi căn phòng.

• Có chi phí sửa chữa thấp nhất.

• Có dịch vụ bảo hành tốt nhất.

• Luôn tiêu thụ ít điện hơn một máy ít sao trong mọi tình huống sử dụng.

Tiêu chuẩn tập trung vào hiệu suất năng lượng và các yêu cầu kỹ thuật liên quan trong phạm vi đã xác định.

Nó không phải một bài kiểm tra tổng hợp toàn bộ chất lượng sản phẩm.

Một model có CSPF cao nhưng chọn sai công suất, lắp đặt không đạt yêu cầu hoặc sử dụng trong căn phòng hấp thụ nhiệt quá lớn vẫn có thể tiêu thụ nhiều điện.

Ngược lại, một model có CSPF thấp hơn đôi chút nhưng được chọn đúng tải, lắp đặt tốt và sử dụng hợp lý có thể tạo ra trải nghiệm thực tế phù hợp hơn trong một trường hợp cụ thể.

10. Tại sao không nên dùng riêng TCVN 7830:2021 để kết luận “máy tốt”?

Một chiếc điều hòa là kết quả của nhiều hệ thống cùng hoạt động:

• Hệ thống lạnh tạo ra năng suất làm lạnh.

• Máy nén và mạch điều khiển quyết định cách điều chỉnh công suất.

• Dàn trao đổi nhiệt ảnh hưởng đến khả năng truyền nhiệt.

• Quạt và đường gió ảnh hưởng đến lưu lượng, độ ồn và sự phân bố không khí.

• Cảm biến và thuật toán ảnh hưởng đến khả năng duy trì nhiệt độ.

• Kết cấu cơ khí ảnh hưởng đến rung động và độ bền.

• Thiết kế điện, bảo vệ và khả năng chống chịu môi trường ảnh hưởng đến độ tin cậy.

• Mạng lưới dịch vụ ảnh hưởng đến trải nghiệm sau bán hàng.

TCVN 7830:2021 chỉ soi rõ một phần quan trọng trong bức tranh đó: hiệu suất năng lượng theo hệ quy chiếu chuẩn.

Nó rất có giá trị, nhưng không đại diện cho toàn bộ chiếc máy.

Vì vậy, cách diễn giải hợp lý là:

“Model này đạt cấp hiệu suất năng lượng cao theo TCVN 7830:2021.”

Không nên tự động chuyển thành:

“Model này có chất lượng tổng thể tốt hơn mọi model ít sao hơn.”

Hai câu trên không có cùng ý nghĩa.

11. Cách đọc nhãn năng lượng theo TCVN 7830:2021

Khi xem một nhãn năng lượng, người mua nên kiểm tra lần lượt:

1. Mã sản phẩm

Mã trên nhãn phải khớp với bộ dàn lạnh và dàn nóng đang được bán.

Chỉ khác một vài ký tự cũng có thể là một model hoặc cấu hình khác.

2. Năng suất lạnh danh định

Thông số này cho biết nhóm công suất của máy và giúp xác định đúng ngưỡng hiệu suất áp dụng.

Không nên chỉ dựa vào cách gọi thương mại như 1 HP, 1,5 HP hoặc 9.000 BTU.

3. Giá trị CSPF

CSPF là con số giúp so sánh chi tiết hơn số sao.

Nếu hai máy cùng nhóm công suất và cùng tiêu chuẩn, CSPF cao hơn cho thấy hiệu suất mùa làm lạnh cao hơn trong hệ quy chiếu đánh giá.

4. Số sao

Số sao cho biết cấp hiệu suất, không cho biết toàn bộ khoảng cách giữa hai sản phẩm.

5. Phiên bản tiêu chuẩn

Cần đọc đầy đủ năm ban hành, chẳng hạn:

• TCVN 7830:2015.

• TCVN 7830:2021.

Không nên so sánh số sao của hai nhãn áp dụng hai phiên bản tiêu chuẩn khác nhau rồi mặc nhiên coi chúng tương đương.

6. Phạm vi so sánh

Chỉ nên so sánh trực tiếp khi các model:

• Có cùng kiểu cấu hình.

• Thuộc nhóm công suất tương đương.

• Được đánh giá theo cùng tiêu chuẩn.

• Có mục đích sử dụng tương đương.

12. Một quy trình so sánh điều hòa hợp lý hơn

Thay vì chỉ hỏi “máy này mấy sao?”, người mua có thể đi theo năm bước:

Bước 1: Chọn đúng công suất

Một chiếc máy hiệu suất cao nhưng thiếu công suất có thể phải vận hành liên tục mà vẫn không đạt được sự dễ chịu mong muốn.

Bước 2: Xác nhận đúng model

Đối chiếu mã dàn lạnh, dàn nóng, nhãn năng lượng và tài liệu kỹ thuật.

Bước 3: So sánh CSPF trong cùng nhóm

CSPF phù hợp để so sánh hiệu suất năng lượng khi các sản phẩm có cùng phạm vi đánh giá.

Bước 4: Đọc thêm các thông số ngoài nhãn năng lượng

Ví dụ:

• Dải công suất làm lạnh.

• Công suất điện.

• Độ ồn.

• Lưu lượng gió.

• Kích thước và khối lượng dàn nóng.

• Giới hạn chiều dài ống.

• Khả năng điều khiển và các chế độ vận hành.

Bước 5: Đánh giá điều kiện sử dụng thực tế

Cuối cùng cần xem xét:

• Phòng có nắng hay không.

• Có nhiều cửa kính không.

• Máy dùng ban ngày hay ban đêm.

• Thời gian sử dụng mỗi ngày.

• Mức độ nhạy cảm với tiếng ồn.

• Điều kiện lắp đặt dàn nóng.

• Khả năng bảo hành và sửa chữa tại nơi sử dụng.

TCVN 7830:2021 giúp người mua đọc đúng một lớp dữ liệu quan trọng. Quyết định mua đúng cần kết hợp lớp dữ liệu đó với căn phòng, nhu cầu sử dụng và chất lượng dịch vụ thực tế.

Tìm hiểu thêm

• Ai đo và ai xác nhận hiệu năng điều hòa trước khi bán? 

• ISO 5151 thực sự đo những gì?

• Điều kiện T1 nghĩa là gì — và vì sao cần một điều kiện thử chuẩn? 

• CSPF được hình thành từ những điểm thử nào? 

• Nhãn năng lượng 5 sao thực sự chứng minh điều gì? 

• Năm sao năng lượng không chứng minh điều gì? 

Nguồn đối chiếu

• TCVN 7830:2021 – Máy điều hòa không khí không ống gió, hiệu suất năng lượng

• TCVN 6576:2020 – Máy điều hòa không khí và bơm nhiệt không ống gió, thử và xác định thông số tính năng

• ISO 16358-1:2013 – Phương pháp thử và tính hệ số hiệu quả mùa làm lạnh