Vì sao kết quả tiêu chuẩn không phải hóa đơn điện nhà bạn?

Khi mua điều hòa, người tiêu dùng thường muốn biết một câu rất thực tế:

“Máy này dùng tám giờ mỗi đêm thì hết bao nhiêu tiền điện?”

Catalogue có thể cung cấp công suất điện, CSPF, cấp hiệu suất năng lượng hoặc kết quả thử nghiệm. Nhưng không con số nào trong số đó có thể tự động trở thành hóa đơn điện của một gia đình cụ thể.

Lý do là kết quả tiêu chuẩn và hóa đơn điện đang trả lời hai câu hỏi khác nhau:

• Kết quả tiêu chuẩn: Máy hoạt động thế nào trong điều kiện thử đã xác định?

• Hóa đơn thực tế: Gia đình đã sử dụng bao nhiêu điện trong điều kiện sống cụ thể và phải thanh toán theo mức giá nào?

Tiêu chuẩn tạo ra một mặt bằng chung để đo và so sánh sản phẩm. Hóa đơn điện phản ánh toàn bộ quá trình sử dụng trong thực tế.

Giữa hai kết quả đó còn có căn phòng, thời tiết, nhiệt độ cài đặt, số người, cách lắp đặt, thời gian sử dụng và nhiều yếu tố khác.

1. Trước hết, cần phân biệt kW và kWh

Đây là điểm dễ gây nhầm lẫn nhất khi đọc thông số điện của điều hòa.

kW hoặc W là công suất điện

Công suất điện cho biết thiết bị đang sử dụng điện với tốc độ bao nhiêu tại một thời điểm hoặc một trạng thái vận hành.

Ví dụ:

• 930 W.

• 1,04 kW.

• Dải công suất điện 135–1.064 W.

Có thể hình dung công suất giống như tốc độ nước đang chảy qua một đường ống.

kWh là điện năng tiêu thụ

Điện năng cho biết tổng lượng điện đã sử dụng trong một khoảng thời gian.

Nếu một thiết bị duy trì công suất 1 kW liên tục trong một giờ, điện năng tiêu thụ sẽ là:

1 kW × 1 giờ = 1 kWh.

Nhưng điều hòa Inverter thường không duy trì một mức công suất cố định trong suốt thời gian hoạt động.

Máy có thể:

• Chạy công suất cao khi phòng còn nóng.

• Giảm dần công suất khi nhiệt độ tiến gần mức cài đặt.

• Duy trì ở tải thấp khi tải nhiệt nhỏ.

• Tăng công suất khi có người ra vào hoặc nhiệt ngoài trời tăng.

• Thay đổi tốc độ máy nén và quạt liên tục.

Vì vậy, nhìn thấy công suất điện 930 W không có nghĩa máy sẽ sử dụng đúng 0,93 kWh trong mỗi giờ vận hành.

2. Kết quả tiêu chuẩn được tạo ra để làm gì?

Một phép thử tiêu chuẩn cố gắng kiểm soát các yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả.

Tùy phương pháp thử, phòng thử nghiệm có thể quy định:

• Nhiệt độ ngoài trời.

• Nhiệt độ và độ ẩm trong phòng.

• Chiều dài đường ống.

• Điện áp cấp cho thiết bị.

• Trạng thái vận hành.

• Thời gian lấy mẫu.

• Cách tính công suất và hiệu suất.

Nhờ đó, các sản phẩm có thể được đánh giá trên một mặt bằng tương đối thống nhất.

Kết quả tiêu chuẩn có thể giúp trả lời:

• Công suất lạnh danh định của model là bao nhiêu?

• Máy sử dụng bao nhiêu công suất điện tại điểm thử?

• Hiệu suất tại điều kiện thử là bao nhiêu?

• CSPF của sản phẩm được xác định theo phương pháp nào?

• Sản phẩm đạt cấp hiệu suất năng lượng nào?

Nhưng kết quả đó không biết căn phòng nhà bạn:

• Rộng bao nhiêu.

• Hướng nào.

• Có bị nắng chiếu hay không.

• Có nhiều kính hay không.

• Có nằm dưới mái hay không.

• Có bao nhiêu người sử dụng.

• Cài đặt bao nhiêu độ.

• Máy được lắp đặt như thế nào.

Vì vậy, phép thử tiêu chuẩn không được thiết kế để dự báo chính xác hóa đơn điện cho từng gia đình.

3. Công suất điện danh định không phải mức tiêu thụ trung bình

Giả sử tem hoặc catalogue ghi công suất điện danh định của một model là 930 W.

Điều này không có nghĩa máy luôn sử dụng 930 W khi được bật.

Công suất danh định là giá trị tại một điểm vận hành được xác định theo phương pháp thử tương ứng. Trong thực tế, công suất tức thời có thể thấp hơn hoặc cao hơn giá trị này.

Với điều hòa Inverter, có thể hình dung quá trình vận hành gồm ba giai đoạn.

Giai đoạn kéo nhiệt độ xuống

Khi vừa bật máy, phòng còn nóng hơn nhiều so với nhiệt độ cài đặt. Máy nén có thể vận hành ở công suất tương đối cao để nhanh chóng lấy nhiệt khỏi phòng.

Giai đoạn tiến gần nhiệt độ cài đặt

Khi nhiệt độ phòng giảm, tải lạnh cần thiết cũng giảm dần. Hệ thống điều khiển bắt đầu hạ tốc độ máy nén.

Giai đoạn duy trì

Khi phòng đã gần ổn định, máy chỉ cần bù lại lượng nhiệt tiếp tục truyền vào từ ngoài trời, con người, thiết bị điện và không khí lọt vào phòng.

Nếu tải nhiệt nhỏ, máy có thể duy trì ở công suất thấp.

Nếu tải nhiệt vẫn lớn, máy phải tiếp tục vận hành ở công suất cao hơn.

Do đó, điện năng sau tám giờ là tổng của rất nhiều mức công suất khác nhau, không phải một phép nhân đơn giản từ một giá trị Rated.

4. Vì sao không nên lấy công suất Rated nhân với số giờ sử dụng?

Một cách tính phổ biến là:

Công suất điện danh định × số giờ bật máy = điện năng tiêu thụ.

Ví dụ, một máy có công suất điện danh định 1,04 kW, chạy tám giờ:

1,04 kW × 8 giờ = 8,32 kWh.

Phép tính toán học này chỉ đúng nếu máy thực sự duy trì công suất 1,04 kW liên tục trong cả tám giờ.

Đó thường không phải cách điều hòa Inverter vận hành trong một căn phòng đã dần đạt nhiệt độ cài đặt.

Tuy nhiên, cũng không nên đi theo chiều ngược lại và mặc định rằng máy Inverter lúc nào cũng giảm xuống mức điện rất thấp.

Nếu phòng quá nóng, thiếu công suất, thường xuyên mở cửa hoặc bị nhiệt xâm nhập liên tục, máy có thể phải duy trì tải cao trong thời gian dài.

Vì vậy:

• Rated không phải công suất trung bình của mọi ca sử dụng.

• Max không phải mức điện máy luôn tiêu thụ.

• Min không phải mức máy chắc chắn duy trì được trong căn phòng nhà bạn.

• Công suất tại một thời điểm không phải điện năng của cả đêm.

5. Một ví dụ thực tế với Casper JC-09IU36

Ở một thử nghiệm được công bố cho điều hòa Casper JC-09IU36, máy được vận hành trong tám giờ với các điều kiện được mô tả gồm:

• Nhiệt độ môi trường khoảng 30°C.

• Nhiệt độ cài đặt 26°C.

• Có hai người trong phòng.

• Thời gian thử tám giờ.

Kết quả điện năng tiêu thụ được công bố là:

1,467 kWh trong tám giờ.

Nếu chia trung bình theo thời gian:

1,467 kWh ÷ 8 giờ ≈ 0,183 kW.

Con số 0,183 kW ở đây là công suất trung bình tính trên toàn bộ ca thử, không phải công suất cố định tại mọi thời điểm.

Máy có thể đã sử dụng công suất cao hơn ở giai đoạn đầu và giảm xuống sau khi phòng tiến gần nhiệt độ cài đặt.

Kết quả này cho thấy vì sao không thể lấy công suất điện danh định rồi nhân thẳng với tám giờ để dự đoán điện năng của điều hòa Inverter.

Nhưng 1,467 kWh cũng không phải lời hứa rằng mọi gia đình dùng model này đều chỉ tiêu thụ đúng từng đó điện mỗi đêm.

Kết quả chỉ có ý nghĩa trong phạm vi:

• Đúng model được thử.

• Đúng thời gian thử.

• Đúng nhiệt độ cài đặt.

• Đúng điều kiện phòng.

• Đúng tải nhiệt và số người.

• Đúng cách lắp đặt trong bài thử.

Nếu một trong những điều kiện đó thay đổi, điện năng tiêu thụ cũng có thể thay đổi.

6. Hai căn phòng dùng cùng một model vẫn có thể tốn điện khác nhau

Điều hòa không tự quyết định toàn bộ điện năng tiêu thụ. Máy đang phản ứng với tải nhiệt của căn phòng.

Tải nhiệt là tổng lượng nhiệt mà điều hòa phải liên tục lấy ra để duy trì nhiệt độ mong muốn.

Cùng một model nhưng đặt trong hai căn phòng khác nhau có thể tạo ra hai kết quả điện năng rất khác nhau.

Diện tích và thể tích phòng

Phòng rộng hơn hoặc trần cao hơn có nhiều không khí và nhiều bề mặt trao đổi nhiệt hơn.

Tuy nhiên, diện tích không phải yếu tố duy nhất quyết định tải lạnh.

Nắng và hướng phòng

Phòng hướng Tây có thể nhận lượng nhiệt lớn vào buổi chiều. Tường, kính và đồ vật tiếp tục nhả nhiệt ngay cả khi mặt trời đã giảm.

Phòng nằm dưới mái cũng có thể nhận nhiệt tích tụ từ trần trong nhiều giờ.

Diện tích kính và khả năng che nắng

Kính cho ánh nắng và nhiệt bức xạ đi vào phòng. Rèm trong nhà có thể giảm chói nhưng thường không ngăn toàn bộ nhiệt đã truyền qua kính.

Khả năng cách nhiệt và độ kín

Tường, mái và trần cách nhiệt kém làm nhiệt ngoài trời truyền vào nhanh hơn.

Cửa không kín hoặc thường xuyên mở khiến không khí nóng ẩm liên tục xâm nhập.

Số người và thiết bị điện

Con người, máy tính, TV, đèn và các thiết bị khác đều tạo thêm nhiệt trong phòng.

Một phòng ngủ có hai người khác với một phòng làm việc có nhiều người và nhiều máy tính.

Nhiệt độ cài đặt

Cài 26°C khác với cài 20°C.

Khoảng cách giữa nhiệt độ ngoài trời và nhiệt độ mong muốn càng lớn, hệ thống càng phải xử lý nhiều nhiệt hơn.

Thói quen sử dụng

Bật máy trong căn phòng đã rất nóng khác với bật sớm trước khi nhiệt tích tụ quá nhiều.

Việc đóng mở cửa, thay đổi chế độ quạt hoặc bật tắt máy liên tục cũng ảnh hưởng đến kết quả.

7. Lắp đặt có thể làm thay đổi điện năng thực tế

Ngay cả khi chọn đúng model, chất lượng lắp đặt vẫn ảnh hưởng đến khả năng vận hành.

Các vấn đề có thể làm hệ thống hoạt động kém hiệu quả gồm:

• Không hút chân không đúng quy trình.

• Đường ống bị gập hoặc móp.

• Sai kích thước đường ống.

• Thiếu hoặc thừa môi chất lạnh.

• Dàn nóng đặt ở vị trí bí gió.

• Gió nóng thải ra bị hút ngược trở lại.

• Dàn lạnh bố trí khiến luồng gió phân phối không phù hợp.

• Nước ngưng hoặc bảo ôn được xử lý không đúng.

• Nguồn điện không ổn định.

Khi trao đổi nhiệt kém hoặc hệ thống không hoạt động đúng thiết kế, máy có thể phải chạy lâu hơn để đạt cùng mức nhiệt độ.

Do đó, hai bộ máy giống nhau nhưng được lắp đặt khác nhau có thể cho mức tiêu thụ điện khác nhau.

8. Bảo dưỡng và tình trạng thiết bị cũng ảnh hưởng đến hóa đơn

Sau một thời gian sử dụng, lưới lọc và dàn trao đổi nhiệt có thể bám bụi.

Luồng không khí giảm khiến khả năng trao đổi nhiệt suy giảm. Máy có thể phải hoạt động lâu hơn hoặc ở tải cao hơn để đạt cùng mức nhiệt độ.

Các vấn đề như thiếu gas do rò rỉ, quạt hoạt động không đúng hoặc cảm biến sai lệch cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình điều khiển.

Vì vậy, số điện của một chiếc điều hòa không phải đại lượng cố định trong suốt vòng đời sản phẩm.

Nó còn phụ thuộc vào:

• Tình trạng vệ sinh.

• Chất lượng bảo dưỡng.

• Tình trạng môi chất lạnh.

• Hiệu quả trao đổi nhiệt.

• Độ ổn định của các linh kiện và cảm biến.

9. CSPF cao có ý nghĩa gì nếu không cho biết hóa đơn cụ thể?

CSPF vẫn là một chỉ số có giá trị.

Nó giúp đánh giá hiệu suất làm lạnh theo mùa dựa trên phương pháp và phân bố điều kiện được quy định trong tiêu chuẩn.

Khi so sánh đúng phạm vi, CSPF có thể cho biết model nào có hiệu suất theo tiêu chuẩn cao hơn.

Nhưng CSPF không biết:

• Nhà bạn cài bao nhiêu độ.

• Phòng có bị nắng Tây hay không.

• Máy chạy bao nhiêu giờ.

• Có bao nhiêu người trong phòng.

• Giá điện áp dụng cho gia đình là bao nhiêu.

• Hệ thống được lắp đặt và bảo dưỡng ra sao.

Vì vậy, CSPF nên được dùng để trả lời:

“Hiệu suất theo phương pháp tiêu chuẩn của sản phẩm ở mức nào?”

Không nên biến nó thành câu trả lời cố định cho:

“Mỗi tháng nhà tôi phải trả bao nhiêu tiền điện?”

Nhãn 5 sao cũng tương tự. Nó cho biết sản phẩm đạt một cấp hiệu suất năng lượng theo quy định, không phải giấy cam kết về hóa đơn điện của từng căn nhà.

10. Điện năng của điều hòa và hóa đơn điện là hai lớp khác nhau

Ngay cả khi đo được chính xác điều hòa đã sử dụng bao nhiêu kWh, chúng ta vẫn chưa có ngay số tiền cuối cùng trên hóa đơn.

Tiền điện còn phụ thuộc vào:

• Mức giá điện đang áp dụng.

• Cơ cấu biểu giá.

• Tổng điện năng của cả gia đình.

• Các thiết bị khác trong nhà.

• Chu kỳ ghi chỉ số công tơ.

• Các khoản thuế hoặc thành phần tính toán liên quan.

Điều hòa chỉ là một phần trong tổng điện năng của hộ gia đình.

Vì vậy, cần phân biệt ba lớp:

Lớp 1: Công suất điện tức thời

Đơn vị W hoặc kW.

Đây là tốc độ máy đang sử dụng điện tại một thời điểm.

Lớp 2: Điện năng điều hòa đã tiêu thụ

Đơn vị kWh.

Đây là tổng điện năng tích lũy trong một ca, một ngày hoặc một tháng.

Lớp 3: Số tiền trên hóa đơn

Đây là kết quả sau khi điện năng của toàn bộ gia đình được tính theo biểu giá và các quy định áp dụng.

Ba lớp có liên quan, nhưng không được dùng thay thế cho nhau.

11. Muốn biết máy nhà mình tốn bao nhiêu điện, nên đo thế nào?

Cách đáng tin cậy nhất là đo tại chính điều kiện sử dụng của gia đình.

Có thể sử dụng thiết bị đo điện phù hợp hoặc hệ thống theo dõi điện năng được lắp đặt đúng kỹ thuật.

Khi đo, nên ghi lại ít nhất:

• Model dàn lạnh và dàn nóng.

• Diện tích và đặc điểm phòng.

• Nhiệt độ ngoài trời tương đối.

• Nhiệt độ phòng trước khi bật máy.

• Nhiệt độ cài đặt.

• Số người trong phòng.

• Thời gian sử dụng.

• Chế độ vận hành.

• Điện năng đầu ca và cuối ca.

• Tình trạng đóng mở cửa.

• Những thiết bị tỏa nhiệt đang hoạt động.

Không nên chỉ đo một đêm rồi xem đó là mức tiêu thụ cố định.

Tốt hơn nên theo dõi nhiều ngày có điều kiện khác nhau, sau đó xem:

• Mức trung bình.

• Khoảng dao động.

• Những ngày tiêu thụ cao.

• Nguyên nhân khiến tải nhiệt thay đổi.

Điện năng thực tế là một dải kết quả, không phải một con số bất biến.

12. Có thể ước tính tiền điện trước khi mua không?

Có thể ước tính, nhưng phải hiểu đây là một khoảng tham khảo chứ không phải cam kết.

Một ước tính có trách nhiệm cần dựa trên:

• Model cụ thể.

• Mức điện năng đo được trong điều kiện tương đối gần.

• Số giờ sử dụng dự kiến.

• Đặc điểm tải nhiệt của phòng.

• Nhiệt độ cài đặt.

• Mức giá điện mà gia đình thực tế phải trả.

Ví dụ, nếu một bài thử cho kết quả 1,467 kWh trong tám giờ, có thể dùng kết quả này làm một kịch bản tham khảo cho đúng điều kiện thử.

Nhưng không nên viết:

“Máy này mỗi đêm chỉ tốn 1,467 kWh.”

Cách diễn đạt chính xác hơn là:

“Trong bài thử với model và điều kiện được công bố, điện năng ghi nhận là 1,467 kWh sau tám giờ. Kết quả tại nhà có thể khác khi tải nhiệt và cách sử dụng thay đổi.”

Sự khác biệt nằm ở việc một câu biến kết quả thử thành lời hứa, còn câu kia giữ nguyên phạm vi của bằng chứng.

13. Cách đọc các tuyên bố “chỉ tốn…” hoặc “chỉ vài nghìn đồng mỗi đêm”

Khi gặp một thông điệp như:

• Chỉ tốn 4.000 đồng mỗi đêm.

• Chỉ dùng hơn một số điện trong tám giờ.

• Tiết kiệm một nửa tiền điện.

• Dùng cả đêm không lo tốn điện.

Người mua nên hỏi:

Model nào được thử?

Không nên mở rộng kết quả từ một model sang mọi điều hòa của thương hiệu.

Phòng thử có đặc điểm gì?

Cần biết diện tích, tải nhiệt, số người và mức độ kín của phòng nếu dữ liệu được công bố.

Nhiệt độ ngoài trời và nhiệt độ cài đặt là bao nhiêu?

Thử ở khoảng 30°C và cài 26°C khác với sử dụng trong ngày nắng nóng hơn và cài 20°C.

Máy chạy trong bao lâu?

Cần phân biệt công suất kW với điện năng kWh của cả ca thử.

Giá điện nào được dùng để quy đổi?

Giá điện có thể thay đổi theo thời điểm, đối tượng và tổng mức sử dụng.

Đây là kết quả đo hay phép tính giả định?

Kết quả được đo bằng thiết bị trong một ca thử khác với việc lấy một công suất rồi nhân với thời gian.

Một tuyên bố không nhất thiết sai. Nhưng giá trị của nó phụ thuộc vào lượng bối cảnh được công bố kèm theo.

14. Một công thức dễ nhớ để hiểu hóa đơn điện

Có thể hình dung theo chuỗi sau:

Đặc điểm căn phòng + thời tiết + cách sử dụng

↓

Tải nhiệt mà điều hòa phải xử lý

↓

Cách máy nén, quạt và van tiết lưu được điều khiển

↓

Công suất điện thay đổi theo thời gian

↓

Tổng điện năng tiêu thụ, tính bằng kWh

↓

Biểu giá điện và tổng mức sử dụng của gia đình

↓

Số tiền trên hóa đơn

Catalogue chỉ cung cấp một phần thông tin trong chuỗi này.

Phòng thử nghiệm cung cấp thêm một điểm tham chiếu có kiểm soát.

Căn phòng và cách sử dụng mới quyết định chiếc máy phải làm việc như thế nào trong thực tế.

15. Kết luận

Kết quả tiêu chuẩn không phải hóa đơn điện nhà bạn vì chúng được tạo ra cho những mục đích khác nhau.

Tiêu chuẩn giúp:

• Đo sản phẩm trong điều kiện xác định.

• Tạo cơ sở so sánh giữa các model.

• Xác định công suất và hiệu suất.

• Kiểm tra việc đáp ứng các yêu cầu liên quan.

Hóa đơn điện phản ánh:

• Tải nhiệt thực tế.

• Thời tiết.

• Căn phòng.

• Nhiệt độ cài đặt.

• Thời gian và thói quen sử dụng.

• Chất lượng lắp đặt.

• Tình trạng bảo dưỡng.

• Biểu giá điện.

• Tổng điện năng của cả gia đình.

Vì vậy, không nên phủ nhận giá trị của số liệu tiêu chuẩn, nhưng cũng không nên bắt một con số tiêu chuẩn trả lời câu hỏi nằm ngoài khả năng của nó.

Cách hiểu phù hợp là:

Tiêu chuẩn tạo ra thước đo chung. Thực tế sử dụng tạo ra điện năng. Biểu giá chuyển điện năng thành tiền.

Muốn ước tính tiền điện có trách nhiệm, cần giữ đủ cả ba lớp và luôn ghi rõ điều kiện áp dụng.

Tìm hiểu thêm

• Chất lượng điều hòa có thực sự đo được không? 

• Tiêu chuẩn ISO 5151 dùng để đo điều hòa như thế nào? 

• Điều kiện T1 trong thử nghiệm điều hòa nghĩa là gì? 

• CSPF được hình thành từ những điểm thử nào? 

• Nhãn năng lượng 5 sao thực sự chứng minh điều gì? 

• Năm sao năng lượng không chứng minh điều gì? 

• Một con số trên catalogue đi qua những bước nào trước khi đến tay người mua?