NÊN MUA ĐIỀU HÒA 1 CHIỀU HAY 2 CHIỀU?

Khi mua điều hòa, nhiều người thường lựa chọn khá nhanh: “Nhà ở miền Bắc thì cứ mua 2 chiều cho tiện.”

Hoặc ngược lại: “Điều hòa chủ yếu để làm mát, mùa đông có máy sưởi rồi nên mua 1 chiều cho rẻ.”

Cả hai cách nghĩ đều có lý trong một số trường hợp, nhưng chưa chạm tới điểm quan trọng nhất.

Điều hòa 2 chiều không đơn giản là “điều hòa 1 chiều cộng thêm chức năng sưởi”. Khi sưởi, nó sử dụng chính hệ thống lạnh theo chiều ngược lại để vận chuyển nhiệt từ môi trường bên ngoài vào căn phòng.

Hiểu bản chất này, chúng ta sẽ biết vì sao điều hòa 2 chiều có thể tạo ra lượng nhiệt sưởi lớn hơn nhiều điện năng nó tiêu thụ, tại sao khả năng sưởi phụ thuộc nhiệt độ ngoài trời và quan trọng nhất:

Trường hợp nào đáng trả thêm tiền mua điều hòa 2 chiều – trường hợp nào chỉ cần 1 chiều là đủ?

Điều hòa 1 chiều và 2 chiều khác nhau ở đâu?

Điều hòa 1 chiều dân dụng thông thường thực hiện một nhiệm vụ chính: Lấy nhiệt trong phòng → chuyển ra ngoài trời.

Dàn lạnh hấp thụ nhiệt trong phòng, môi chất mang nhiệt ra dàn nóng và dàn nóng thải nhiệt ra môi trường.

Điều hòa 2 chiều có thêm khả năng đảo chiều chu trình.

Khi chuyển sang chế độ sưởi: Hệ thống lấy nhiệt từ môi trường bên ngoài → chuyển vào trong phòng.

Lúc này vai trò trao đổi nhiệt của hai dàn được đảo lại: dàn ngoài trời hấp thụ nhiệt, còn dàn trong nhà đưa nhiệt vào phòng.

Vì vậy tên gọi dễ hiểu nhất về bản chất của hệ thống này là: Bơm nhiệt – Heat Pump.

Trời lạnh rồi, ngoài trời còn nhiệt đâu mà lấy?

Đây là câu hỏi rất tự nhiên.

Chúng ta thường nghĩ “có nhiệt” nghĩa là phải nóng. Nhưng một môi trường ở 10°C, 5°C hay thậm chí dưới 0°C vẫn chứa năng lượng nhiệt.

Điều quan trọng là môi chất lạnh trong dàn ngoài trời có thể ở trạng thái và nhiệt độ phù hợp để hấp thụ nhiệt từ môi trường xung quanh.

Máy nén sau đó thực hiện công để nâng áp suất và nhiệt độ môi chất, rồi môi chất nóng đi vào dàn trong nhà và truyền nhiệt cho không khí trong phòng.

Vì vậy điều hòa không cần ngoài trời phải “ấm” theo cảm nhận của con người mới có thể sưởi.

Tuy nhiên: Ngoài trời càng lạnh, điều kiện làm việc của hệ thống càng thay đổi.

Đây là điều chúng ta sẽ quay lại ở phần sau.

Điều hòa sưởi khác máy sưởi điện ở một điểm rất quan trọng

Một chiếc máy sưởi điện trở về cơ bản sử dụng điện để tạo nhiệt trực tiếp.

Nếu bỏ qua một số tổn thất và khác biệt thiết kế, khoảng 1 kWh điện sẽ tạo ra xấp xỉ 1 kWh nhiệt tại nơi sử dụng.

Điều hòa 2 chiều hoạt động khác.

Điện chủ yếu dùng để vận hành máy nén, quạt và hệ thống điều khiển nhằm vận chuyển nhiệt từ bên ngoài vào trong phòng.

Vì vậy lượng nhiệt đưa vào phòng có thể lớn hơn đáng kể lượng điện mà máy sử dụng.

Chúng ta đã thấy điều này ngay trên bảng thông số Daikin FTXM25XVMV 

Ở điều kiện danh định được công bố:

Công suất sưởi: 3,4 kW

Công suất điện khi sưởi: 670 W

Nếu hai giá trị này tương ứng tại cùng điểm thử:

3,4 ÷ 0,67 ≈ 5,07

Có thể hiểu đơn giản rằng tại điểm vận hành đó, hệ thống đưa vào phòng khoảng 5,07 W nhiệt cho mỗi 1 W điện đầu vào.

Điều này không vi phạm định luật bảo toàn năng lượng, bởi phần nhiệt còn lại không được tạo ra từ điện mà được hệ thống lấy từ môi trường bên ngoài.

Vậy dùng điều hòa để sưởi có tiết kiệm điện hơn máy sưởi không?

Về nguyên lý, Heat Pump có lợi thế rất lớn về hiệu suất năng lượng so với sưởi điện trở.

Nhưng không nên biến điều này thành một tỷ lệ cố định kiểu: “Điều hòa luôn tiết kiệm điện gấp 5 lần máy sưởi.”

Con số khoảng 5,07 ở ví dụ FTXM25 chỉ phản ánh tỷ lệ tại điểm danh định tương ứng.

Khi nhiệt độ ngoài trời thay đổi, công suất sưởi, điện tiêu thụ và hiệu suất của hệ thống cũng có thể thay đổi.

Ngoài ra tiền điện thực tế còn phụ thuộc vào nhiệt độ cài đặt, cách nhiệt của căn phòng, thời gian sử dụng, model và điều kiện vận hành.

Cách hiểu phù hợp hơn là: Điều hòa 2 chiều có lợi thế vì dùng điện để bơm nhiệt, thay vì chỉ tạo nhiệt trực tiếp bằng điện trở. Mức lợi thế cụ thể phải xem theo điều kiện vận hành.

Nhiệt độ ngoài trời ảnh hưởng đến khả năng sưởi như thế nào?

Khi làm lạnh mùa hè, dàn nóng phải thải nhiệt ra ngoài.

Khi sưởi mùa đông, dàn ngoài trời lại phải hấp thụ nhiệt từ không khí bên ngoài.

Do đó nhiệt độ ngoài trời trở thành một yếu tố rất quan trọng.

Ví dụ Daikin FTXM25XVMV được công bố có giới hạn hoạt động sưởi ngoài trời tới: -15°C WB

Nhưng điều này chỉ cho biết phạm vi hoạt động mà nhà sản xuất công bố.

Nó không có nghĩa: Ở -15°C máy vẫn tạo ra 3,4 kW công suất sưởi với hiệu suất khoảng 5,07 như tại điểm danh định.

Muốn biết ở 5°C, 0°C, -5°C hay -15°C máy còn bao nhiêu công suất sưởi và sử dụng bao nhiêu điện, chúng ta cần dữ liệu thử nghiệm ở chính những điều kiện đó.

Trời càng lạnh còn xuất hiện một vấn đề khác: đóng tuyết dàn ngoài trời

Khi sưởi, dàn ngoài trời đang hấp thụ nhiệt.

Trong những điều kiện nhiệt độ và độ ẩm phù hợp, bề mặt dàn có thể đủ lạnh để hơi nước ngưng tụ rồi đóng băng.

Lớp băng này cản trở không khí đi qua và làm giảm khả năng trao đổi nhiệt.

Khi đó điều hòa phải thực hiện quá trình xả băng – Defrost.

Trong thời gian xả băng, hoạt động sưởi trong phòng có thể tạm thời thay đổi hoặc gián đoạn tùy thiết kế máy.

Vì vậy khi đánh giá điều hòa 2 chiều ở khu vực mùa đông rất lạnh, không nên chỉ hỏi: “Máy sưởi được tới bao nhiêu độ?”

Mà cần quan tâm thêm: Ở nhiệt độ đó, công suất còn bao nhiêu? Hiệu suất thế nào? Máy xử lý xả băng ra sao?

Điều hòa 2 chiều có làm ấm phòng dễ chịu hơn máy sưởi không?

Điều này phụ thuộc loại máy sưởi, căn phòng và cách sử dụng, nên không nên trả lời tuyệt đối.

Nhưng điều hòa có một đặc điểm rõ ràng: nó sử dụng quạt để đưa lượng không khí đã được làm nóng vào phòng và tuần hoàn không khí.

Vì vậy khả năng phân phối nhiệt phụ thuộc nhiều vào:

• lưu lượng gió;

• hướng thổi;

• vị trí dàn lạnh;

• chiều cao phòng;

• cách bố trí không gian.

Không khí nóng có xu hướng nổi lên trên. Vì vậy cách điều khiển cánh gió khi sưởi có thể khác khi làm lạnh.

Một chiếc máy sưởi đặt cạnh người có thể tạo cảm giác ấm rất nhanh tại một khu vực nhỏ, trong khi điều hòa hướng tới việc làm ấm cả không gian.

Do đó cần phân biệt: “Cảm thấy ấm ngay tại chỗ” với: “Duy trì nhiệt độ cho cả căn phòng.”

Vậy ở Hà Nội và miền Bắc có nên mua điều hòa 2 chiều?

Đây là nơi quyết định bắt đầu trở nên thực tế.

Miền Bắc có mùa đông và có những giai đoạn nhu cầu sưởi là thật. Vì vậy điều hòa 2 chiều có giá trị sử dụng rõ ràng hơn so với những khu vực gần như quanh năm chỉ cần làm lạnh.

Nhưng ngay cả ở Hà Nội, không phải căn phòng nào cũng nhất thiết phải mua 2 chiều.

Hãy hỏi: Căn phòng này có thực sự cần sưởi thường xuyên không?

Một phòng ngủ có trẻ nhỏ, người lớn tuổi hoặc gia đình muốn duy trì nhiệt độ dễ chịu xuyên đêm vào mùa đông có thể khai thác chức năng sưởi rất nhiều.

Ngược lại, một phòng khách ít sử dụng vào mùa đông, căn phòng dự phòng hoặc gia đình vốn gần như không bao giờ bật thiết bị sưởi có thể trả thêm tiền cho một chức năng rất ít được dùng.

Khí hậu quyết định khả năng có nhu cầu – thói quen sử dụng mới quyết định nhu cầu đó có đủ lớn để trả thêm tiền hay không.

Phòng ngủ là nơi điều hòa 2 chiều có giá trị khá rõ

Hãy hình dung một phòng ngủ sử dụng: 8 giờ mỗi đêm vào mùa hè và: nhiều giờ mỗi đêm trong những đợt rét mùa đông.

Một hệ thống duy nhất có thể làm lạnh vào mùa hè và sưởi vào mùa đông.

Đặc biệt nếu là Inverter, máy còn có khả năng giảm công suất khi tải nhiệt giảm để duy trì nhiệt độ trong thời gian dài.

Đối với trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc những người nhạy cảm với lạnh, việc duy trì nhiệt độ cả căn phòng có thể mang lại giá trị thực tế lớn hơn việc chỉ sử dụng một thiết bị sưởi cục bộ trong thời gian ngắn.

Tuy nhiên điều này không có nghĩa phải đặt nhiệt độ phòng thật cao. Mục tiêu vẫn là tạo ra môi trường nhiệt dễ chịu và phù hợp với người sử dụng.

Còn phòng khách thì sao?

Phòng khách thường có cách sử dụng khác.

Có gia đình gần như không bật sưởi ở phòng khách. Có gia đình lại sinh hoạt nhiều giờ tại đây mỗi tối trong mùa đông.

Nếu chức năng sưởi chỉ được sử dụng vài lần mỗi năm, khoản chênh giá giữa máy 1 chiều và 2 chiều cần được cân nhắc.

Ngược lại, nếu đây là không gian sinh hoạt chính và gia đình thường xuyên sử dụng sưởi, điều hòa 2 chiều có thể thay thế đáng kể nhu cầu dùng thiết bị sưởi điện riêng.

Vì vậy: Không nên chọn 1 hay 2 chiều cho cả căn nhà bằng một quy tắc duy nhất.

Hoàn toàn có thể: phòng ngủ dùng 2 chiều nhưng: một số phòng khác dùng 1 chiều nếu nhu cầu thực tế khác nhau.

Điều hòa 2 chiều có đắt hơn nhiều không?

Thông thường model 2 chiều có giá mua cao hơn model 1 chiều tương ứng, nhưng mức chênh lệch phụ thuộc thương hiệu, series và thời điểm thị trường.

Vì vậy không nên sử dụng một tỷ lệ cố định kiểu: “2 chiều luôn đắt hơn 20%.”

Khi mua, hãy so sánh hai model cụ thể.

Câu hỏi quan trọng là: Khoản tiền chênh đó mua cho mình bao nhiêu giờ sử dụng chức năng sưởi trong nhiều năm tới?

Nếu mỗi mùa đông gia đình sử dụng sưởi hàng trăm giờ, khoản chênh giá ban đầu có thể mang lại giá trị rất khác so với căn phòng gần như không bao giờ bật chế độ Heat.

Có nên mua 1 chiều rồi mùa đông dùng máy sưởi?

Có thể.

Đây vẫn là một phương án hợp lý nếu nhu cầu sưởi ít.

Máy sưởi điện có ưu điểm:

• giá mua thấp;

• dễ di chuyển;

• không cần lắp đặt;

• có thể tạo cảm giác ấm nhanh ở khu vực gần người sử dụng.

Điều hòa 2 chiều lại có lợi thế khác:

• sưởi cả căn phòng;

• hiệu suất năng lượng của Heat Pump có thể cao;

• không phải mua và cất thêm thiết bị;

• một hệ thống sử dụng cho cả mùa hè và mùa đông.

Không có phương án tốt nhất cho mọi gia đình.

Nếu chỉ cần sưởi vài buổi trong năm, máy sưởi riêng có thể kinh tế hơn về chi phí đầu tư. Nếu sưởi thường xuyên nhiều giờ, Heat Pump trở nên đáng cân nhắc hơn rất nhiều.

Nếu chọn điều hòa 2 chiều, đừng chỉ hỏi “có Heat không?”

Tương tự như Inverter, có chức năng sưởi chỉ là bước đầu tiên.

Nếu nhu cầu sưởi quan trọng, hãy xem bảng thông số:

Công suất sưởi danh định bao nhiêu?

Dải công suất sưởi Min–Rated–Max?

Công suất điện khi sưởi?

Giới hạn nhiệt độ ngoài trời?

Có dữ liệu công suất ở nhiệt độ thấp hay không?

Một chiếc máy được quảng cáo “sưởi đến -15°C” chưa cho chúng ta biết ở -15°C nó còn tạo ra bao nhiêu nhiệt.

Nếu chỉ sử dụng tại Hà Nội, những điều kiện cực thấp như -15°C có thể không phải tiêu chí quan trọng nhất. Khả năng vận hành hiệu quả trong dải nhiệt độ mùa đông mà căn phòng thực tế thường gặp mới đáng quan tâm hơn.

Đây chính là cách chuyển từ: “Máy này có 2 chiều.” sang: “Khả năng sưởi của chiếc máy này có phù hợp với nhu cầu của tôi không?”

Đừng quên: trước 1 chiều hay 2 chiều vẫn phải chọn đúng công suất

Một chiếc điều hòa 2 chiều có rất nhiều tính năng nhưng công suất không phù hợp với tải nhiệt căn phòng vẫn là một lựa chọn chưa đúng.

Mùa hè, máy phải đủ khả năng xử lý tải lạnh.

Mùa đông, nếu sử dụng sưởi thường xuyên, khả năng sưởi cũng cần phù hợp với căn phòng và điều kiện ngoài trời.

Vì vậy trình tự lựa chọn hợp lý là: Căn phòng → tải nhiệt → công suất → nhu cầu sưởi → 1 hay 2 chiều → sau đó mới chọn model.

Không nên chọn được một chiếc máy 2 chiều mình thích rồi mới tìm cách chứng minh nó phù hợp với căn phòng.

Nếu chỉ cần một cách quyết định thật đơn giản

Hãy tự hỏi ba câu.

Câu 1: Tôi có thực sự cần sưởi căn phòng này vào mùa đông không?

Nếu câu trả lời là không, chọn 1 chiều sẽ tránh trả thêm tiền cho chức năng ít sử dụng.

Câu 2: Nếu có, tôi sử dụng sưởi bao nhiêu?

Nếu chỉ vài lần mỗi mùa đông, có thể cân nhắc máy sưởi riêng. Nếu sử dụng hàng đêm hoặc nhiều giờ, điều hòa 2 chiều trở nên đáng cân nhắc hơn.

Câu 3: Tôi muốn sưởi cục bộ hay duy trì nhiệt độ cả căn phòng?

Nếu chỉ cần ấm nhanh ở một vị trí trong thời gian ngắn, thiết bị sưởi cục bộ có thể đáp ứng tốt. Nếu muốn duy trì nhiệt độ cả phòng trong nhiều giờ, Heat Pump có những lợi thế rõ ràng.

Chỉ cần nhớ 5 điều

1. Điều hòa 2 chiều thực chất là một hệ thống bơm nhiệt. Khi làm lạnh, nó chuyển nhiệt từ trong nhà ra ngoài; khi sưởi, quá trình được đảo lại để chuyển nhiệt từ ngoài trời vào phòng.

2. Heat Pump không tạo toàn bộ nhiệt từ điện. Điện được dùng để vận hành hệ thống và vận chuyển thêm nhiệt từ môi trường, vì vậy hiệu suất sưởi có thể cao hơn đáng kể sưởi điện trở.

3. Khả năng sưởi phụ thuộc điều kiện ngoài trời. “Hoạt động tới -15°C” không đồng nghĩa máy vẫn giữ nguyên công suất và hiệu suất danh định ở -15°C.

4. Không phải cứ sống ở miền Bắc là mọi phòng đều cần điều hòa 2 chiều. Nhu cầu thực tế, số giờ sử dụng và loại phòng mới quyết định khoản tiền trả thêm có đáng hay không.

5. Nếu sử dụng sưởi thường xuyên nhiều giờ, đặc biệt phòng ngủ, điều hòa 2 chiều rất đáng cân nhắc. Nếu gần như không dùng sưởi, 1 chiều có thể là lựa chọn kinh tế hơn.

Có thể tóm tắt toàn bộ bài bằng một câu: 1 chiều hay 2 chiều không phải câu hỏi “máy nào tốt hơn”, mà là “trong nhiều năm sử dụng, căn phòng này có thực sự cần một hệ thống vừa làm lạnh vừa bơm nhiệt để sưởi hay không?”

Nếu câu trả lời là có và sử dụng thường xuyên, 2 chiều mang lại giá trị rất thực tế.

Nếu câu trả lời là hầu như không, hãy dành khoản chênh lệch đó cho những yếu tố có giá trị sử dụng lớn hơn.

TÌM HIỂU THÊM

→ Điều hòa làm lạnh căn phòng bằng cách nào?

→ Hướng dẫn đọc hiểu bảng thông số kỹ thuật của điều hòa Inverter 2 chiều

→ Phòng bao nhiêu m² thì dùng điều hòa 9.000, 12.000, 18.000 hay 24.000 BTU?

→ Tải nhiệt của căn phòng là gì? Tại sao hai phòng cùng diện tích lại có thể cần công suất điều hòa khác nhau?

→ Chọn điều hòa thừa công suất có tốt hơn không?

→ Nên mua điều hòa Mono hay Inverter?

KSDM – KỸ SƯ ĐIỆN MÁY
Giúp Bạn: Hiểu Rõ → Mua Đúng & Yên Tâm Sử Dụng.