Defrost là gì – tại sao đang sưởi máy lại dừng?

Khi dùng điều hòa 2 chiều vào mùa đông, có lúc người dùng thấy một hiện tượng khá lạ:

• máy đang sưởi bình thường;

• bỗng dàn lạnh giảm gió hoặc ngừng thổi;

• dàn nóng ngoài trời có thể bốc hơi trắng;

• vài phút sau máy lại sưởi tiếp.

Nhiều người nghĩ:

“Điều hòa bị lỗi.”

Nhưng trong rất nhiều trường hợp, máy chỉ đang thực hiện một quá trình hoàn toàn bình thường gọi là:

Defrost – xả băng dàn ngoài trời.

Đây là một phần rất quan trọng trong hoạt động của Heat Pump khi sưởi trong thời tiết lạnh và ẩm.

Vì sao dàn ngoài trời lại đóng băng khi đang sưởi?

Ở chế độ Heat, dàn ngoài trời không còn làm nhiệm vụ thải nhiệt như khi làm lạnh mùa hè.

Lúc này nó phải:

Hấp thụ nhiệt từ không khí ngoài trời.

Để lấy được nhiệt, bề mặt dàn ngoài trời có thể lạnh hơn đáng kể so với không khí xung quanh.

Nếu:

• ngoài trời lạnh;

• độ ẩm cao;

hơi nước trong không khí sẽ:

1. ngưng tụ trên bề mặt dàn;

2. sau đó đóng thành băng.

Ban đầu chỉ có thể là:

• lớp sương trắng;

• một ít băng trên lá nhôm.

Nhưng nếu tiếp tục tích tụ, lớp băng sẽ dày dần.

Băng trên dàn nóng gây vấn đề gì?

Dàn trao đổi nhiệt cần:

• không khí đi qua;

• tiếp xúc với bề mặt lá nhôm;

để lấy nhiệt.

Khi băng phủ lên dàn:

• khe gió bị thu hẹp;

• lưu lượng không khí giảm;

• bề mặt trao đổi nhiệt bị che phủ;

• khả năng hấp thụ nhiệt giảm mạnh.

Nếu cứ tiếp tục vận hành:

máy càng lúc càng khó lấy nhiệt ngoài trời.

Hiệu suất sưởi sẽ giảm và hệ thống phải làm việc nặng hơn.

Vì vậy, điều hòa cần chủ động loại bỏ lớp băng này.

Defrost là quá trình gì?

Defrost có thể hiểu đơn giản là:

Máy tạm thời dùng nhiệt để làm tan băng trên dàn ngoài trời.

Để thực hiện việc này, điều hòa thường tạm thời thay đổi trạng thái của chu trình lạnh.

Trong một khoảng thời gian ngắn:

• dàn ngoài trời được làm nóng;

• lớp băng tan thành nước;

• nước chảy xuống dưới;

• sau đó máy trở lại chế độ sưởi bình thường.

Đây là một quá trình tự động.

Người dùng không cần:

• tắt máy;

• đổ nước nóng;

• tự phá băng.

Vì sao đang sưởi thì dàn lạnh lại ngừng thổi?

Trong lúc Defrost, hệ thống đang ưu tiên đưa nhiệt ra dàn ngoài trời để làm tan băng.

Nếu quạt trong phòng vẫn chạy mạnh:

• dàn trong nhà có thể không còn đủ nóng;

• người dùng sẽ bị thổi một luồng gió lạnh.

Vì vậy, nhiều máy sẽ:

• giảm tốc quạt;

• hoặc dừng quạt dàn lạnh tạm thời.

Đây là lý do bạn có thể thấy:

Điều hòa vẫn bật nhưng không còn thổi gió nóng trong vài phút.

Không nhất thiết là máy bị hỏng.

Vì sao ngoài dàn nóng có thể xuất hiện hơi trắng?

Trong quá trình xả băng:

• băng tan;

• nước gặp bề mặt và không khí lạnh;

• một phần hơi nước có thể tạo thành màn hơi trắng.

Nhìn từ xa đôi khi giống như:

• khói;

• hơi nước bốc mạnh.

Nhưng trong nhiều trường hợp đó chỉ là:

Hơi nước sinh ra trong quá trình Defrost.

Không phải dàn nóng đang cháy.

Tại sao dàn nóng lại chảy rất nhiều nước?

Bởi lớp băng trên dàn đang tan.

Nước có thể:

• nhỏ liên tục;

• chảy thành dòng;

• đọng dưới khu vực dàn ngoài trời.

Đây là lý do vị trí lắp dàn nóng điều hòa 2 chiều cần được tính tới khả năng thoát nước mùa đông.

Nếu đặt ở:

• ban công;

• mái;

• phía trên lối đi;

cần tránh để nước:

• đọng;

• chảy xuống khu vực sinh hoạt;

• gây trơn trượt.

Defrost có diễn ra theo một khoảng thời gian cố định không?

Không.

Máy không nhất thiết:

“Cứ 60 phút lại xả băng một lần.”

Tần suất phụ thuộc vào:

• nhiệt độ ngoài trời;

• độ ẩm;

• lượng băng trên dàn;

• tải sưởi;

• thiết kế máy;

• thuật toán điều khiển.

Một số hệ thống dùng:

• cảm biến nhiệt;

• thời gian vận hành;

• trạng thái áp suất;

• thuật toán điều khiển;

để quyết định khi nào cần Defrost.

Ngày lạnh khô và ngày lạnh ẩm có thể rất khác nhau

Giả sử đều là:

5°C

Ngày A

• không khí khô.

Dàn ngoài trời có thể ít đóng băng.

Ngày B

• độ ẩm rất cao;

• mưa phùn.

Dàn có thể đóng băng nhanh hơn nhiều.

Khi đó:

• Defrost xảy ra thường xuyên hơn;

• mỗi chu kỳ có thể kéo dài hơn;

• hiệu suất sưởi trung bình giảm.

Đây là lý do thời tiết miền Bắc có những ngày điều hòa sưởi hoạt động “vất vả” hơn rõ rệt.

Điều gì xảy ra trong một chu kỳ Defrost?

Có thể hình dung theo 4 bước.

Bước 1 – Dàn ngoài trời đóng băng

Máy vẫn đang sưởi nhưng khả năng trao đổi nhiệt giảm.

Bước 2 – Máy nhận biết cần xả băng

Hệ thống điều khiển kích hoạt Defrost.

Bước 3 – Dàn ngoài trời được làm nóng

Băng bắt đầu tan.

Trong phòng:

• quạt có thể dừng;

• gió nóng tạm thời mất.

Bước 4 – Băng tan đủ

Máy quay lại chế độ Heat.

Sau một thời gian ngắn, dàn lạnh lại thổi khí ấm.

Một chu kỳ Defrost kéo dài bao lâu?

Không có một thời gian cố định cho mọi máy.

Có thể chỉ vài phút.

Trong một số điều kiện khó, thời gian có thể dài hơn.

Nó phụ thuộc vào:

• lượng băng;

• nhiệt độ ngoài trời;

• cấu tạo dàn;

• thuật toán điều khiển.

Điều quan trọng hơn là:

Máy phải xả đủ băng rồi quay lại sưởi.

Defrost có làm tốn điện không?

Có.

Trong quá trình này:

• máy nén vẫn hoạt động;

• năng lượng được dùng để làm tan băng;

• phòng không nhận được nhiệt như bình thường.

Do đó, nếu Defrost xảy ra nhiều:

COP trung bình của cả quá trình sưởi sẽ giảm.

Điện năng cho cùng một mức tiện nghi vì thế có thể tăng.

Đây là một lý do trời lạnh ẩm khiến điều hòa sưởi tốn điện hơn

Ở bài trước, chúng ta đã thấy trời lạnh làm:

• tải sưởi tăng;

• COP giảm.

Nếu thời tiết còn ẩm:

• dàn đóng băng nhiều;

• Defrost tăng.

Như vậy có thêm một yếu tố làm hiệu suất giảm.

Có thể hiểu:

Lạnh + ẩm là điều kiện khó hơn lạnh + khô đối với Heat Pump.

Điều hòa nào cũng Defrost giống nhau không?

Không.

Khác biệt có thể nằm ở:

• thiết kế dàn ngoài trời;

• kích thước dàn;

• lưu lượng quạt;

• cảm biến;

• thuật toán nhận biết băng;

• cách điều khiển máy nén;

• thời điểm bắt đầu và kết thúc Defrost.

Một hệ thống điều khiển tốt sẽ cố gắng:

xả băng khi thực sự cần và kết thúc ngay khi đủ.

Nếu xả quá sớm hoặc quá lâu:

• năng lượng bị lãng phí.

Nếu xả quá muộn:

• dàn bị băng dày;

• hiệu suất sưởi giảm.

Vì sao thuật toán Defrost là một phần quan trọng của điều hòa 2 chiều?

Hai máy có thể cùng:

• công suất sưởi Rated;

• COP danh định.

Nhưng trong ngày lạnh ẩm:

• máy A Defrost hợp lý;

• máy B xả băng thường xuyên hoặc kéo dài.

Trải nghiệm có thể rất khác.

Người dùng có thể cảm thấy:

• phòng A ổn định hơn;

• phòng B hay mất gió nóng.

Vì vậy:

Khả năng sưởi thực tế không chỉ nằm ở thông số catalogue mà còn nằm ở cách hệ thống điều khiển Defrost.

Defrost có làm nhiệt độ phòng giảm không?

Có thể giảm nhẹ.

Trong vài phút máy không đưa nhiệt bình thường vào phòng, trong khi căn phòng vẫn tiếp tục mất nhiệt ra ngoài.

Nếu:

• phòng cách nhiệt kém;

• trời rất lạnh;

nhiệt độ có thể giảm rõ hơn.

Sau khi Defrost kết thúc:

• máy tăng sưởi trở lại;

• bù lượng nhiệt đã mất.

Phòng giữ nhiệt tốt sẽ ít cảm nhận Defrost hơn

Nếu căn phòng:

• cửa kín;

• kính tốt;

• cách nhiệt tốt;

nhiệt độ trong phòng giảm chậm hơn.

Ngay cả khi điều hòa dừng sưởi vài phút:

• người dùng có thể gần như không nhận thấy.

Ngược lại, phòng thất thoát nhiệt lớn sẽ:

• nguội nhanh hơn;

• cảm giác gián đoạn rõ hơn.

Một lần nữa:

Hiệu quả sưởi không chỉ nằm ở chiếc máy mà còn ở căn phòng.

Có nên tắt máy khi thấy Defrost?

Không cần.

Nếu máy đang thực hiện Defrost bình thường, hãy để hệ thống hoàn thành.

Tắt máy giữa chừng có thể khiến:

• băng chưa tan hết;

• máy phải xử lý lại khi khởi động.

Do đó:

Không nên can thiệp chỉ vì thấy máy tạm dừng sưởi.

Có nên dùng nước nóng để làm tan băng dàn nóng?

Không nên.

Không cần:

• đổ nước nóng;

• cạo băng;

• dùng vật cứng phá băng.

Việc này có thể:

• làm cong lá nhôm;

• hư dàn;

• gây nguy hiểm điện;

• ảnh hưởng thiết bị.

Máy được thiết kế để tự Defrost.

Khi nào đóng băng mới đáng nghi?

Một lớp băng xuất hiện rồi được Defrost loại bỏ là bình thường.

Nhưng nếu:

• dàn đóng băng rất dày;

• máy không xả;

• băng phủ kín lâu;

• sưởi yếu bất thường;

• máy báo lỗi;

thì có thể cần kiểm tra.

Nguyên nhân có thể liên quan đến:

• cảm biến;

• môi chất lạnh;

• quạt dàn ngoài;

• mạch điều khiển;

• trao đổi nhiệt.

Dàn nóng bị chắn có thể làm đóng băng nặng hơn

Nếu dàn ngoài trời:

• đặt quá bí;

• bị vật cản;

• bám bụi nhiều;

• quạt hoạt động không tốt;

lưu lượng không khí giảm.

Trao đổi nhiệt kém có thể khiến điều kiện làm việc xấu hơn.

Vì vậy:

Dàn ngoài trời cần thông thoáng cả khi làm lạnh và khi sưởi.

Tuyết thật và băng do điều hòa có giống nhau không?

Không hoàn toàn.

Nếu ở vùng có tuyết:

• tuyết từ môi trường có thể phủ lên dàn.

Trong điều kiện Việt Nam, hiện tượng thường gặp hơn là:

• nước ngưng;

• đóng băng trên lá nhôm;

do chính quá trình Heat Pump.

Dù nguyên nhân khác nhau, cả hai đều cản trở trao đổi nhiệt nếu tích tụ quá nhiều.

Tại sao không dùng điện trở để phá băng luôn?

Một số hệ thống có thể có:

• sưởi đáy;

• điện trở hỗ trợ;

ở những vị trí nhất định.

Nhưng nếu dùng điện trở lớn để phá băng hoàn toàn:

• điện năng tăng mạnh.

Heat Pump thường tận dụng chính chu trình lạnh để Defrost vì hiệu quả hệ thống tốt hơn.

Làm sao để người dùng nhận biết Defrost bình thường?

Có thể gặp một số dấu hiệu:

• dàn lạnh tạm dừng quạt;

• máy không thổi nóng vài phút;

• dàn ngoài trời có hơi trắng;

• nước chảy nhiều;

• sau đó máy tự quay lại sưởi.

Nếu chu trình diễn ra:

• trong thời gian hợp lý;

• sau đó sưởi trở lại bình thường;

thường không đáng lo.

Defrost tốt không có nghĩa là không bao giờ xảy ra

Một số người nghĩ:

“Máy tốt thì phải không đóng băng.”

Không đúng.

Nếu điều kiện:

• lạnh;

• ẩm;

đóng băng là hệ quả vật lý bình thường.

Điều quan trọng là:

Máy nhận biết và xử lý lớp băng hiệu quả như thế nào.

Chỉ cần nhớ

Khi điều hòa 2 chiều đang sưởi, dàn ngoài trời phải:

lấy nhiệt từ không khí lạnh.

Bề mặt dàn có thể lạnh tới mức:

• hơi nước ngưng tụ;

• rồi đóng băng.

Khi lớp băng bắt đầu cản trở trao đổi nhiệt, máy thực hiện:

Defrost – xả băng.

Trong vài phút đó:

• dàn lạnh có thể ngừng thổi nóng;

• dàn ngoài trời có hơi trắng;

• nước chảy ra nhiều.

Đây thường là:

hoạt động bình thường, không phải lỗi.

Điểm quan trọng là sau Defrost:

máy phải quay lại sưởi bình thường.

Và trong những ngày:

lạnh + ẩm

Defrost có thể xảy ra nhiều hơn, khiến hiệu suất sưởi trung bình giảm và điện năng tăng.

Tìm hiểu thêm

Nếu muốn hiểu sâu hơn về điều hòa 2 chiều và sưởi mùa đông, bạn có thể đọc thêm:

• Điều hòa 2 chiều sưởi ấm căn phòng bằng cách nào?

• Heat Pump là gì – vì sao 1 kWh điện có thể vận chuyển nhiều hơn 1 kWh nhiệt?

• Trời càng lạnh điều hòa sưởi có càng tốn điện không?

• Vì sao dàn nóng điều hòa chảy nước hoặc có hơi trắng khi sưởi?

• Vì sao gió điều hòa sưởi lúc mới bật chưa nóng ngay?

• Cài điều hòa sưởi 22°C, 24°C hay 28°C có gì khác?

• Vì sao không khí nóng tập trung gần trần?

• Dùng quạt cùng chế độ sưởi có hữu ích không?

• Chọn công suất điều hòa 2 chiều cho mùa đông cần lưu ý gì?

• Nhà ở Hà Nội có nên mua điều hòa 2 chiều không?