Điều hòa làm nhiệt độ phòng giảm – nhưng vì sao cơ thể chúng ta lại cảm thấy mát?

Bước vào một căn phòng đang nóng rồi bật điều hòa, sau một lúc chúng ta bắt đầu cảm thấy dễ chịu hơn.

Cách giải thích quen thuộc nhất là:

“Vì điều hòa làm không khí lạnh đi.”

Điều đó đúng, nhưng chưa kể hết câu chuyện.

Điều hòa không trực tiếp “bơm cái lạnh” vào cơ thể. Nó làm thay đổi môi trường nhiệt của căn phòng, từ đó cơ thể có thể thải nhiệt thuận lợi hơn.

Cảm giác mát thực chất liên quan đến cách cơ thể trao đổi nhiệt với môi trường xung quanh.

Cơ thể chúng ta luôn tạo ra nhiệt

Ngay cả khi đang ngồi yên, cơ thể vẫn liên tục chuyển hóa năng lượng để duy trì các hoạt động sống.

Quá trình đó tạo ra nhiệt.

Khi đi lại, làm việc hoặc vận động mạnh, cơ thể thường tạo ra nhiều nhiệt hơn.

Để giữ nhiệt độ cơ thể trong phạm vi phù hợp, lượng nhiệt này phải được truyền ra môi trường xung quanh.

Có thể hình dung rất đơn giản:

Cơ thể tạo nhiệt → cơ thể cần thải nhiệt → môi trường xung quanh quyết định việc thải nhiệt dễ hay khó.

Khi môi trường khiến cơ thể khó thải nhiệt, chúng ta thường cảm thấy nóng.

Khi cơ thể thải nhiệt thuận lợi hơn, chúng ta thường cảm thấy mát và dễ chịu hơn.

Khi căn phòng nóng, cơ thể khó thải nhiệt hơn

Hãy tưởng tượng một ngày hè ở Hà Nội.

Không khí trong phòng nóng. Tường và trần cũng nóng. Nếu độ ẩm cao, mồ hôi trên da còn khó bay hơi hơn.

Cơ thể vẫn tiếp tục tạo ra nhiệt, nhưng việc đưa nhiệt ra môi trường trở nên khó khăn hơn.

Kết quả là chúng ta cảm thấy:

Nóng – oi – bí – khó chịu.

Khi bật điều hòa, hệ thống lấy nhiệt từ căn phòng và chuyển ra ngoài trời.

Nhiệt độ không khí trong phòng bắt đầu giảm. Theo thời gian, các bề mặt và đồ vật trong phòng cũng có thể dần thay đổi nhiệt độ.

Môi trường xung quanh cơ thể lúc này thuận lợi hơn cho quá trình trao đổi nhiệt.

Và chúng ta bắt đầu cảm thấy mát.

Cơ thể thải nhiệt bằng cách nào?

Để hiểu cảm giác mát, không cần trở thành chuyên gia về sinh lý học. Chỉ cần biết cơ thể trao đổi nhiệt với môi trường qua một số con đường chính.

Đối lưu: không khí chuyển động quanh da mang nhiệt đi.

Bức xạ: cơ thể trao đổi nhiệt với tường, trần, cửa kính và các bề mặt xung quanh mà không cần tiếp xúc trực tiếp.

Bay hơi: mồ hôi bay hơi khỏi da và mang theo nhiệt.

Dẫn nhiệt: nhiệt truyền khi cơ thể tiếp xúc trực tiếp với một vật khác, chẳng hạn ngồi trên ghế hoặc nằm trên giường.

Trong sử dụng điều hòa hàng ngày, ba yếu tố đầu tiên – không khí, bức xạ và bay hơi – đặc biệt đáng chú ý.

Chính vì có nhiều con đường trao đổi nhiệt như vậy nên nhiệt độ không khí chưa thể một mình quyết định cảm giác của chúng ta.

Vì sao gió làm chúng ta thấy mát hơn?

Bạn có thể tự nhận thấy điều này rất dễ.

Cùng một căn phòng, cùng nhiệt độ, nhưng khi có một luồng gió nhẹ đi qua cơ thể, chúng ta thường cảm thấy mát hơn.

Một nguyên nhân là chuyển động của không khí làm tăng quá trình trao đổi nhiệt giữa da và không khí. Gió cũng có thể hỗ trợ quá trình bay hơi mồ hôi khi điều kiện cho phép.

Đây là lý do quạt điện không thực sự làm giảm nhiệt độ không khí trong phòng như điều hòa, nhưng người ngồi trước quạt vẫn cảm thấy mát hơn.

Và cũng là lý do cùng 26°C nhưng Fan Speed, vị trí ngồi và hướng gió khác nhau có thể tạo ra cảm giác rất khác nhau.

KSDM đã hướng dẫn cách sử dụng Fan Speed, cánh đảo gió và bật quạt cùng điều hòa trong Chùm 7. Ở Chùm 11, chúng ta sẽ đi sâu hơn vào câu hỏi: vì sao những thay đổi đó lại làm cơ thể cảm thấy khác?

Vì sao độ ẩm cũng làm thay đổi cảm giác?

Khi cơ thể nóng, một trong những cơ chế quan trọng để thải nhiệt là tiết mồ hôi.

Nhưng bản thân việc có mồ hôi trên da chưa phải điều quan trọng nhất.

Mồ hôi cần bay hơi.

Quá trình bay hơi lấy nhiệt từ cơ thể.

Khi không khí có độ ẩm cao, khả năng bay hơi của mồ hôi có thể bị hạn chế hơn. Vì vậy cùng một nhiệt độ, chúng ta có thể cảm thấy oi và khó chịu hơn.

Ngược lại, khi điều kiện nhiệt độ và độ ẩm phù hợp, cơ thể có thể cảm thấy dễ chịu hơn dù con số trên nhiệt kế không thay đổi quá nhiều.

Đây cũng là lý do câu hỏi:

“Phòng bao nhiêu độ?”

chưa đủ để mô tả toàn bộ cảm giác nhiệt.

Và còn một yếu tố rất hay bị bỏ quên: nhiệt từ tường, trần và cửa kính

Hãy tưởng tượng một căn phòng hướng Tây đã bị nắng chiếu nhiều giờ.

Buổi chiều bạn bật điều hòa.

Không khí có thể mát xuống tương đối nhanh, nhưng tường, trần, kính và các bề mặt trong phòng vẫn còn tích nhiệt.

Cơ thể không chỉ trao đổi nhiệt với không khí mà còn trao đổi nhiệt bằng bức xạ với những bề mặt xung quanh.

Vì vậy có thể xảy ra một hiện tượng tưởng như mâu thuẫn:

Không khí đã khá mát nhưng người vẫn cảm thấy hầm hập hoặc chưa thực sự dễ chịu.

Đây là một trong những chủ đề rất quan trọng mà chúng ta sẽ đi sâu ở các bài sau.

Vì vậy, điều hòa không trực tiếp tạo ra “cảm giác mát”

Nói chính xác hơn, điều hòa thay đổi môi trường mà cơ thể đang sống trong đó.

Nó lấy nhiệt khỏi căn phòng.

Nó làm giảm nhiệt độ không khí.

Trong quá trình làm lạnh, nó cũng làm giảm một phần hơi ẩm trong không khí.

Quạt dàn lạnh tạo chuyển động không khí trong phòng.

Theo thời gian, nhiệt độ của các bề mặt trong phòng cũng có thể thay đổi.

Tất cả những yếu tố đó cùng làm thay đổi quá trình trao đổi nhiệt giữa cơ thể và môi trường.

Và kết quả cuối cùng mới là:

Chúng ta cảm thấy mát hơn.

Điều này giải thích tại sao cùng 26°C nhưng cảm giác không giống nhau

Đến đây chúng ta có thể thấy một điều khá thú vị.

Nếu cảm giác chỉ phụ thuộc vào nhiệt độ không khí, thì:

26°C phải luôn tạo ra cùng một cảm giác.

Nhưng thực tế không như vậy.

26°C với gió nhẹ có thể khác 26°C khi không khí gần như đứng yên.

26°C trong không khí ẩm có thể khác 26°C khi độ ẩm thấp hơn.

26°C trong căn phòng có tường và trần còn nóng có thể khác 26°C khi toàn bộ không gian đã ổn định.

26°C khi vừa đi ngoài nắng về cũng có thể khác 26°C sau khi bạn đã ngồi yên trong phòng một thời gian.

Và hai người cùng ngồi trong một căn phòng 26°C vẫn có thể một người thấy nóng, người kia thấy lạnh.

Vì vậy:

Nhiệt độ phòng rất quan trọng – nhưng không phải toàn bộ câu chuyện về cảm giác nhiệt.

Hiểu điều này giúp ích gì khi sử dụng điều hòa?

Nó giúp chúng ta thoát khỏi một thói quen rất phổ biến:

Thấy nóng → hạ nhiệt độ.

26°C chưa đủ mát → xuống 24°C.

Vẫn chưa dễ chịu → xuống 22°C.

Nhưng đôi khi nguyên nhân không nằm ở việc nhiệt độ cài đặt còn quá cao.

Có thể căn phòng vừa bị nắng nung nóng.

Có thể vị trí ngồi không nhận được luồng không khí phù hợp.

Có thể độ ẩm cao.

Có thể tường và trần vẫn đang nóng.

Có thể điều hòa chưa có đủ thời gian để xử lý tải nhiệt của căn phòng.

Khi đó, hạ thêm nhiệt độ chỉ là một trong nhiều cách tác động lên cảm giác, chứ không phải lúc nào cũng là cách phù hợp nhất.

Hiểu cơ thể đang trao đổi nhiệt như thế nào giúp chúng ta sử dụng điều hòa thông minh hơn thay vì chỉ nhìn vào con số trên remote.

Từ “nhiệt độ phòng” đến “tiện nghi nhiệt”

Đây chính là bước tiếp theo của kho kiến thức điều hòa KSDM.

Trong 10 chùm đầu, chúng ta đã dành rất nhiều thời gian để hiểu chiếc máy:

Nó hoạt động thế nào.

Có công suất bao nhiêu.

Hiệu suất ra sao.

Nên chọn, lắp đặt và sử dụng thế nào.

Nhưng cuối cùng, mục tiêu của tất cả những điều đó không phải để tạo ra một con số đẹp trên nhiệt kế.

Mục tiêu là:

Con người sống trong căn phòng cảm thấy dễ chịu.

Khái niệm rộng hơn này thường được gọi là tiện nghi nhiệt.

Và từ bài tiếp theo, chúng ta sẽ bắt đầu với một câu hỏi tưởng rất đơn giản:

26°C có thực sự là nhiệt độ dễ chịu nhất khi dùng điều hòa không?

Chỉ cần nhớ

Điều hòa không trực tiếp “bơm cái lạnh” vào cơ thể.

Điều hòa làm thay đổi môi trường nhiệt của căn phòng.

Cơ thể liên tục tạo ra nhiệt và trao đổi nhiệt với môi trường thông qua:

ĐỐI LƯU + BỨC XẠ + BAY HƠI + DẪN NHIỆT.

Khi điều kiện xung quanh giúp cơ thể thải nhiệt thuận lợi hơn, chúng ta thường cảm thấy mát và dễ chịu hơn.

Vì vậy:

NHIỆT ĐỘ KHÔNG KHÍ rất quan trọng – nhưng KHÔNG PHẢI yếu tố duy nhất quyết định cảm giác nóng hay lạnh.

Độ ẩm, chuyển động không khí, nhiệt độ của tường – trần – kính, mức vận động, quần áo và chính cơ thể mỗi người đều có thể góp phần.

Đó là lý do:

Cùng 26°C nhưng cảm giác có thể hoàn toàn khác nhau.

Và cũng là lý do khi sử dụng điều hòa, câu hỏi cuối cùng không nên chỉ là:

“Phòng đang bao nhiêu độ?”

mà còn là:

“Con người trong căn phòng có thực sự cảm thấy dễ chịu không?”

TÌM HIỂU THÊM

→ Cảm biến nhiệt độ của điều hòa đo nhiệt độ ở đâu? Tại sao đặt 26°C nhưng trong phòng không đúng như vậy? 

→ Chọn điều hòa cho phòng hướng Tây, nhiều kính hoặc tầng áp mái như thế nào?

→ Bật quạt cùng điều hòa có giúp mát hơn và tiết kiệm điện không?

→ Fan Speed và Auto Fan khác nhau thế nào?

→ 26°C có phải là nhiệt độ dễ chịu nhất khi dùng điều hòa?