Độ ẩm ảnh hưởng đến cảm giác nóng – lạnh như thế nào?

Có những ngày nhiệt độ không quá cao nhưng chúng ta vẫn cảm thấy:

Oi – bí – dính người – rất khó chịu.

Ngược lại, có lúc nhiệt độ tương tự nhưng không khí khô hơn và có chút gió, cảm giác lại dễ chịu hơn đáng kể.

Sự khác biệt đó có thể liên quan đến độ ẩm của không khí.

Nhưng độ ẩm không làm chúng ta nóng theo cách một bức tường nóng truyền nhiệt vào cơ thể.

Nó tác động theo một cơ chế khác:

Độ ẩm ảnh hưởng đến khả năng bay hơi của mồ hôi → từ đó ảnh hưởng đến khả năng thải nhiệt của cơ thể.

Trước tiên: độ ẩm là gì?

Không khí xung quanh chúng ta có chứa hơi nước.

Khi nói “độ ẩm cao”, có thể hiểu đơn giản là không khí đang chứa nhiều hơi nước so với khả năng chứa hơi nước của nó ở điều kiện đó.

Trong đời sống, chúng ta thường nhìn thấy thông số độ ẩm tương đối – RH, được biểu diễn bằng phần trăm.

Ví dụ:

50% RH, 70% RH, 90% RH...

Nhưng người sử dụng điều hòa không cần biến mình thành chuyên gia khí tượng.

Điều quan trọng hơn là hiểu:

Trạng thái ẩm của không khí có ảnh hưởng đến cách cơ thể làm mát bằng bay hơi.

Mồ hôi không làm mát chỉ vì nó xuất hiện trên da

Khi cơ thể nóng, tuyến mồ hôi tiết nước lên bề mặt da.

Chúng ta thường nghĩ:

“Ra mồ hôi giúp cơ thể mát.”

Đúng, nhưng chưa đủ.

Nếu mồ hôi chỉ nằm trên da rồi chảy xuống mà không bay hơi, hiệu quả làm mát sẽ khác.

Điều thực sự quan trọng là:

MỒ HÔI BAY HƠI.

Để nước chuyển từ thể lỏng thành hơi, cần năng lượng.

Khi mồ hôi bay hơi khỏi bề mặt da, quá trình này lấy nhiệt và hỗ trợ cơ thể thải nhiệt.

Vì vậy:

Có mồ hôi ≠ đã làm mát hiệu quả.

Mồ hôi bay hơi → mới là phần quan trọng của cơ chế làm mát.

Vì sao độ ẩm cao khiến mồ hôi khó bay hơi hơn?

Hãy hình dung không khí như một môi trường tiếp nhận hơi nước từ bề mặt da.

Khi không khí còn tương đối khô, quá trình bay hơi có điều kiện thuận lợi hơn.

Khi không khí đã có độ ẩm cao, chênh lệch trạng thái hơi nước giữa bề mặt da và môi trường giảm, khiến quá trình bay hơi trở nên khó khăn hơn.

Khi đó, cơ thể vẫn có thể tiết mồ hôi.

Nhưng mồ hôi dễ:

Đọng trên da → làm quần áo ẩm → chảy thành giọt.

Chúng ta có cảm giác:

Dính – bí – oi.

Đây là lý do một ngày nóng ẩm thường khó chịu hơn một ngày có cùng nhiệt độ nhưng không khí khô hơn.

Vì sao 30°C khô có thể dễ chịu hơn 28°C rất ẩm?

Không thể dùng hai con số đó như một quy luật cho mọi trường hợp, nhưng hiện tượng này hoàn toàn có thể xảy ra.

Bởi cơ thể không chỉ phản ứng với nhiệt độ không khí.

Nếu môi trường 30°C nhưng mồ hôi bay hơi thuận lợi hơn và có chuyển động không khí phù hợp, cơ thể có thể thải nhiệt khá hiệu quả.

Trong khi ở môi trường nhiệt độ thấp hơn một chút nhưng độ ẩm rất cao, quá trình bay hơi bị hạn chế và chúng ta vẫn cảm thấy oi.

Đó là lý do các bản tin thời tiết đôi khi ngoài nhiệt độ còn nói tới nhiệt độ cảm nhận hoặc cảm giác nóng thực tế.

Với người sử dụng điều hòa, điều cần nhớ đơn giản hơn:

NHIỆT ĐỘ KHÔNG KHÍ chưa đủ để mô tả cảm giác nóng – lạnh.

Điều hòa làm gì với độ ẩm?

Khi điều hòa hoạt động ở chế độ làm lạnh, không khí trong phòng đi qua dàn lạnh.

Bề mặt dàn lạnh có thể có nhiệt độ thấp hơn điểm mà hơi nước trong không khí bắt đầu ngưng tụ.

Khi đó, một phần hơi nước chuyển thành nước lỏng trên dàn lạnh.

Nước này chảy xuống máng nước và được đưa ra ngoài qua đường thoát.

Đây chính là nguồn nước chúng ta thường thấy chảy ra từ ống thoát của điều hòa.

Vì vậy, khi làm lạnh, điều hòa thường đồng thời:

LẤY NHIỆT KHỎI KHÔNG KHÍ + LOẠI BỚT HƠI ẨM.

Điều này giải thích vì sao sau một thời gian bật điều hòa, căn phòng không chỉ mát hơn mà cảm giác oi cũng có thể giảm.

Đây có phải lý do chế độ Dry tồn tại?

Đúng một phần.

Chế độ Dry được thiết kế với mục tiêu ưu tiên giảm ẩm trong những điều kiện phù hợp, nhưng cách máy vận hành cụ thể phụ thuộc thiết kế của từng hãng và từng model.

Dry không phải một chiếc “máy hút ẩm độc lập” được giấu bên trong điều hòa.

Nó vẫn dựa vào hệ thống lạnh để làm hơi nước ngưng tụ trên dàn lạnh.

Và Dry cũng không phải chế độ:

“Luôn tiết kiệm điện hơn Cool.”

Hay:

“Cứ trời nóng ẩm thì bật Dry sẽ tốt hơn.”

KSDM đã giải thích riêng bản chất của Dry và cách sử dụng trong Chùm 5 và Chùm 7.

Ở bài này, chúng ta chỉ cần hiểu:

Khả năng xử lý ẩm của điều hòa là một phần lý do cảm giác trong phòng thay đổi sau khi máy chạy.

Độ ẩm càng thấp thì càng dễ chịu?

Không.

Đây là suy luận rất dễ mắc phải.

Nếu:

Ẩm cao → khó bay hơi → oi

thì có vẻ:

Càng khô → càng tốt.

Nhưng cơ thể con người không cần một môi trường cực đoan.

Không khí quá khô có thể gây cảm giác khô ở da, mắt, mũi hoặc đường hô hấp đối với một số người.

Mục tiêu không phải là:

“Làm độ ẩm thấp nhất có thể.”

Mà là tạo một môi trường có nhiệt độ, độ ẩm và chuyển động không khí ở mức phù hợp để người sử dụng cảm thấy dễ chịu.

Một lần nữa:

Tối ưu tiện nghi ≠ tối đa hoặc tối thiểu một thông số.

Tại sao bật điều hòa lâu đôi khi thấy khô?

Trong quá trình làm lạnh, nếu dàn lạnh liên tục làm ngưng tụ hơi nước và đưa nước ra ngoài, lượng hơi ẩm trong phòng có thể giảm.

Mức giảm bao nhiêu phụ thuộc nhiều yếu tố:

Độ ẩm ban đầu.

Nhiệt độ và tải nhiệt.

Cách máy điều khiển.

Thời gian vận hành.

Không khí ngoài trời lọt vào phòng.

Số người trong phòng.

Các nguồn phát sinh hơi ẩm.

Vì vậy không nên nói:

“Bật điều hòa chắc chắn làm phòng khô xuống X%.”

Nhưng về cơ chế, việc điều hòa làm lạnh đồng thời tách một phần hơi nước khỏi không khí là hoàn toàn bình thường.

Nếu người sử dụng cảm thấy quá khô, cần nhìn cả điều kiện thực tế thay vì mặc định điều hòa đang gặp lỗi.

Gió và độ ẩm có liên quan với nhau trong cảm giác mát

Ở đây hai cơ chế trong Bài 4 bắt đầu kết nối với nhau.

Bay hơi phụ thuộc vào trạng thái ẩm của không khí.

Nhưng chuyển động không khí quanh da cũng ảnh hưởng đến quá trình đó.

Khi không khí chuyển động, lớp không khí ẩm ngay sát bề mặt da được thay thế nhanh hơn, có thể giúp mồ hôi bay hơi thuận lợi hơn.

Đó là lý do:

Nóng + ẩm + không gió

thường tạo cảm giác đặc biệt khó chịu.

Trong khi:

Nhiệt độ phù hợp + độ ẩm phù hợp + luồng gió nhẹ

có thể đem lại cảm giác dễ chịu mà không cần hạ nhiệt độ xuống quá thấp.

Đây cũng là cơ sở để chúng ta đi tới Bài 8 – Gió làm cơ thể mát hơn bằng cách nào?

Có phải cứ thấy oi là bật Dry?

Không nhất thiết.

Trước tiên cần phân biệt:

Nóng vì tải nhiệt lớn

và:

Khó chịu do độ ẩm cao.

Nếu căn phòng đang rất nóng và cần loại bỏ một lượng nhiệt lớn, Cool thường là chế độ trực tiếp phục vụ mục tiêu làm lạnh.

Nếu nhiệt độ không quá cao nhưng độ ẩm khiến không gian khó chịu, Dry có thể hữu ích trong một số điều kiện.

Nhưng cách máy thực hiện Dry khác nhau giữa các model, và người sử dụng không cần biến việc lựa chọn chế độ thành một công thức cứng.

Nguyên tắc tốt hơn là:

Hiểu mình đang muốn xử lý NHIỆT hay ẨM – rồi chọn chế độ phù hợp.

Có cần mua máy đo độ ẩm trong phòng không?

Với phần lớn gia đình, không bắt buộc phải có thêm thiết bị chỉ để sử dụng điều hòa bình thường.

Cơ thể cũng cung cấp nhiều dấu hiệu:

Không khí oi và dính.

Mồ hôi khó khô.

Cảm giác quá khô ở da hoặc niêm mạc.

Nhưng nếu muốn theo dõi môi trường phòng kỹ hơn, một thiết bị đo nhiệt độ – độ ẩm tương đối có thể cung cấp thêm dữ liệu tham khảo.

Điều quan trọng là không biến một con số RH thành mục tiêu tuyệt đối.

Giống như 26°C:

Con số giúp chúng ta hiểu môi trường – nhưng sự dễ chịu của con người mới là đích đến.

Hiểu độ ẩm giúp chúng ta tránh một sai lầm rất phổ biến

Khi cảm thấy oi, người dùng thường chỉ làm một việc:

Hạ nhiệt độ điều hòa.

26°C → 24°C → 22°C.

Không khí lạnh hơn có thể giúp cơ thể thải nhiệt tốt hơn.

Nhưng nếu cảm giác khó chịu có phần lớn nguyên nhân từ độ ẩm, chỉ nhìn nhiệt độ sẽ khiến chúng ta chưa hiểu đúng vấn đề.

Ngược lại, cũng không nên coi mọi cảm giác oi là do độ ẩm rồi chuyển sang Dry.

Cách tiếp cận tốt hơn là:

NÓNG? → xem tải nhiệt và nhiệt độ.

ẨM, DÍNH? → nghĩ thêm đến độ ẩm.

KHÔNG CÓ GIÓ? → xem chuyển động không khí.

TƯỜNG/KÍNH NÓNG? → nghĩ đến bức xạ.

Đây chính là giá trị của Chùm 11:

Không xử lý mọi sự khó chịu bằng cùng một nút giảm nhiệt độ.

Chỉ cần nhớ

Độ ẩm ảnh hưởng đến cảm giác nhiệt chủ yếu thông qua khả năng bay hơi mồ hôi.

Khi độ ẩm cao:

MỒ HÔI KHÓ BAY HƠI HƠN → CƠ THỂ KHÓ THẢI NHIỆT QUA BAY HƠI → DỄ CẢM THẤY OI, DÍNH, KHÓ CHỊU.

Khi điều hòa làm lạnh:

Hơi nước có thể ngưng tụ trên dàn lạnh → nước được đưa ra ngoài → không khí có thể bớt ẩm.

Nhưng:

Ẩm càng thấp ≠ càng tốt.

Và:

Thấy oi ≠ cứ bật Dry.

Cảm giác dễ chịu là kết quả của nhiều yếu tố cùng lúc:

NHIỆT ĐỘ + ĐỘ ẨM + GIÓ + BỨC XẠ + TRẠNG THÁI CƠ THỂ.

Vì vậy, nếu 26°C vẫn thấy oi:

Đừng vội hạ xuống 22°C.

Hãy hỏi thêm:

“Không khí trong phòng có đang quá ẩm không?”

Bởi hiểu đúng nguyên nhân sẽ giúp chúng ta chọn đúng cách xử lý.

TÌM HIỂU THÊM

→ Cơ thể trao đổi nhiệt với căn phòng như thế nào? 

→ 26°C có phải là nhiệt độ dễ chịu nhất khi dùng điều hòa? 

→ Chế độ Dry của điều hòa thực sự làm gì? 

→ Dry có thực sự tiết kiệm điện hơn Cool không?

→ Nước chảy ra từ điều hòa ở đâu ra? 

→ Gió làm cơ thể mát hơn bằng cách nào?