Phòng càng kín càng tốt cho điều hòa – có đúng không?

Khi dùng điều hòa, nhiều người thường được khuyên:

“Phải đóng kín cửa thì mới mát.”

Điều này đúng ở một phần rất quan trọng: nếu căn phòng hạn chế được không khí nóng, ẩm bên ngoài xâm nhập, điều hòa sẽ dễ duy trì nhiệt độ hơn.

Nhưng nếu từ đó suy ra:

“Phòng càng kín tuyệt đối càng tốt”

thì lại chưa đầy đủ.

Bởi điều hòa cần một căn phòng đủ kín để kiểm soát nhiệt hiệu quả, nhưng con người vẫn cần không khí trong phòng có chất lượng phù hợp.

Hai mục tiêu này cần được cân bằng.

Vì sao phòng kín giúp điều hòa làm việc nhẹ hơn?

Khi bên ngoài nóng hơn bên trong, không khí ngoài trời mang theo cả nhiệt và độ ẩm.

Nếu cửa, cửa sổ hoặc các khe hở lớn liên tục cho không khí bên ngoài đi vào, điều hòa phải xử lý thêm phần tải mới này.

Máy phải:

• làm giảm nhiệt độ của không khí mới đi vào;

• đồng thời ngưng tụ bớt hơi nước nếu độ ẩm ngoài trời cao.

Ngược lại, một căn phòng tương đối kín giúp hạn chế lượng không khí nóng ẩm xâm nhập ngoài ý muốn.

Vì vậy:

Xét riêng về tải nhiệt, phòng càng hạn chế trao đổi không khí không kiểm soát thì càng có lợi cho điều hòa.

Nhưng con người không chỉ cần nhiệt độ thấp

Một căn phòng có thể giữ lạnh rất tốt nhưng chất lượng không khí bên trong vẫn có thể giảm theo thời gian.

Khi có người ở trong phòng, chúng ta liên tục:

• tiêu thụ oxy;

• thải CO₂;

• tạo hơi ẩm;

• tạo mùi;

• phát sinh các hạt và chất ô nhiễm khác từ sinh hoạt.

Ngoài ra, đồ nội thất, vật liệu xây dựng, chất tẩy rửa, nấu ăn hay các hoạt động trong nhà cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng không khí.

Nếu căn phòng quá kín và không có thông gió phù hợp, các thành phần này có thể tích tụ.

Vì vậy:

Giữ lạnh tốt không đồng nghĩa không khí trong phòng luôn tốt.

Điều hòa thông thường không tự đưa không khí ngoài trời vào

Đây là một hiểu lầm khá phổ biến.

Phần lớn điều hòa dân dụng loại hai cục không lấy không khí ngoài trời đưa vào phòng trong quá trình làm lạnh thông thường.

Dàn lạnh chủ yếu hút không khí ngay trong phòng, làm lạnh rồi thổi trở lại.

Điều đó có nghĩa là:

Nếu phòng đóng kín lâu và không có thông gió, chiếc điều hòa vẫn có thể duy trì nhiệt độ rất tốt nhưng không tự giải quyết hoàn toàn vấn đề trao đổi không khí tươi.

Đây là lý do cần phân biệt hai chức năng:

Điều hòa: chủ yếu kiểm soát nhiệt độ và một phần độ ẩm.

Thông gió: thay đổi một phần không khí trong phòng bằng không khí mới.

Hai việc này có liên quan nhưng không phải là một.

CO₂ có thể tăng trong phòng kín như thế nào?

Con người thở ra CO₂ liên tục.

Trong một căn phòng kín có nhiều người, nồng độ CO₂ có thể tăng dần theo thời gian nếu không có đủ không khí mới bổ sung.

Khi đó, người trong phòng có thể cảm thấy:

• bí;

• ngột ngạt;

• khó tập trung;

• buồn ngủ;

• không khí “nặng”.

Những cảm giác này đôi khi bị nhầm với việc điều hòa chưa đủ lạnh.

Người dùng có thể tiếp tục hạ nhiệt độ xuống thấp hơn, trong khi nguyên nhân thực sự lại nằm ở chất lượng không khí, không phải nhiệt độ.

Đây là một ví dụ rất rõ cho thấy:

Mát chưa chắc đã dễ chịu.

Vậy có nên mở cửa khi đang bật điều hòa?

Có, nếu cần thông gió.

Nhưng cách làm hợp lý không phải là để cửa mở liên tục hàng giờ.

Nếu để cửa mở lâu trong lúc điều hòa đang hoạt động, không khí nóng ẩm bên ngoài sẽ liên tục đi vào và làm tải lạnh tăng lên.

Thay vào đó, có thể thông gió theo cách có chủ đích.

Ví dụ:

• mở cửa trong thời gian phù hợp;

• tận dụng thời điểm nhiệt độ ngoài trời dễ chịu hơn;

• kết hợp quạt thông gió khi cần;

• sử dụng hệ thống cấp khí tươi nếu công trình có điều kiện.

Mục tiêu là:

đổi không khí khi cần nhưng không để trao đổi không khí ngoài ý muốn diễn ra liên tục.

Phòng kín khác với phòng “kín tuyệt đối”

Một căn phòng tốt cho điều hòa không cần biến thành một chiếc hộp kín hoàn toàn.

Điều cần quan tâm hơn là:

giảm những luồng không khí nóng ẩm xâm nhập không kiểm soát.

Ví dụ:

• khe cửa quá lớn;

• cửa sổ đóng không kín;

• cửa ban công bị hở;

• cửa ra vào mở thường xuyên;

• khoảng trống lớn quanh các vị trí xuyên tường.

Đây là những vị trí có thể khiến tải điều hòa tăng mà không mang lại lợi ích thông gió rõ ràng.

Trong khi đó, thông gió có chủ đích lại là một nhu cầu khác.

Kín để kiểm soát nhiệt không đồng nghĩa bịt kín mọi đường trao đổi không khí trong mọi thời điểm.

Có nên bịt kín mọi khe cửa?

Không nên làm theo cách cực đoan.

Một số khe hở lớn bất thường có thể đáng xử lý vì chúng làm không khí nóng ẩm đi vào liên tục.

Nhưng việc bịt kín toàn bộ không gian mà không quan tâm đến thông gió cũng có thể tạo ra vấn đề khác.

Cần nhìn căn phòng như một hệ thống gồm:

• kiểm soát nhiệt;

• kiểm soát độ ẩm;

• chất lượng không khí;

• số người sử dụng;

• thời gian đóng kín;

• khả năng thông gió.

Không có một mức “độ kín lý tưởng” chung cho mọi căn phòng.

Phòng ngủ là ví dụ rất dễ thấy

Một phòng ngủ đóng kín từ tối đến sáng có thể duy trì nhiệt độ rất ổn định.

Nhưng trong nhiều giờ, hai người trong phòng vẫn liên tục hô hấp.

Nếu không gian nhỏ và trao đổi không khí rất ít, chất lượng không khí có thể giảm dần dù điều hòa hoạt động hoàn toàn bình thường.

Khi đó, việc hạ nhiệt độ từ 26°C xuống 24°C không giải quyết được nguyên nhân.

Điều cần xem xét có thể là thông gió phù hợp hơn, chứ không phải làm lạnh sâu hơn.

Máy lọc không khí có thay cho thông gió được không?

Không hoàn toàn.

Máy lọc không khí có thể giúp giảm một số loại hạt như:

• bụi;

• PM2.5;

• phấn hoa;

• một số hạt lơ lửng khác,

tùy vào hệ thống lọc.

Nhưng máy lọc không khí thông thường không đưa CO₂ ra ngoài và cũng không cấp thêm không khí mới vào phòng.

Vì vậy:

Lọc không khí và thông gió là hai chức năng khác nhau.

Một căn phòng có máy lọc không khí vẫn có thể cần trao đổi không khí với bên ngoài.

Vậy thế nào là hợp lý?

Có thể nhớ một nguyên tắc khá đơn giản:

Khi điều hòa đang làm việc

Hạn chế:

• cửa mở lâu không cần thiết;

• khe hở lớn;

• không khí nóng ẩm xâm nhập liên tục.

Khi cần cải thiện chất lượng không khí

Chủ động:

• thông gió vào thời điểm phù hợp;

• dùng quạt thông gió nếu cần;

• xem xét giải pháp cấp khí tươi với những không gian sử dụng dài và đông người.

Mục tiêu cuối cùng không phải là:

“Phòng kín nhất có thể.”

Mà là:

Phòng đủ kín để điều hòa kiểm soát nhiệt hiệu quả, nhưng vẫn có phương án trao đổi không khí phù hợp cho con người.

Chỉ cần nhớ

Phòng kín giúp điều hòa làm việc hiệu quả hơn vì hạn chế không khí nóng ẩm bên ngoài đi vào.

Nhưng:

Càng kín không có nghĩa càng tốt trong mọi khía cạnh.

Con người vẫn cần chất lượng không khí phù hợp.

Vì vậy cần phân biệt:

Không khí xâm nhập ngoài ý muốn
→ nên hạn chế.

Thông gió có chủ đích
→ vẫn cần khi chất lượng không khí bên trong giảm.

Đích đến không phải một căn phòng kín tuyệt đối.

Đích đến là một căn phòng dễ kiểm soát nhiệt và vẫn tốt cho người sử dụng.

Tìm hiểu thêm

Nếu muốn hiểu sâu hơn về căn phòng, tải nhiệt và không khí, bạn có thể đọc thêm:

• Điều hòa không làm mát một căn phòng “trống rỗng” – hiểu những nguồn nhiệt mà điều hòa phải liên tục xử lý.

• Nhiệt đi vào căn phòng bằng những con đường nào? – tìm hiểu dẫn nhiệt, bức xạ và trao đổi không khí.

• Vì sao mở cửa liên tục khiến điều hòa phải làm việc nhiều hơn? – hiểu vì sao không khí nóng ẩm bên ngoài làm tăng tải cho máy.

• Khe cửa, cửa sổ và những chỗ “hở” nhỏ có đáng quan tâm? – hiểu vai trò của không khí xâm nhập không kiểm soát.

• Vì sao hai căn phòng cùng 20 m² có thể nóng rất khác nhau? – hiểu vì sao diện tích chỉ là điểm bắt đầu.

• Che nắng hay tăng công suất điều hòa – cách nào giải quyết đúng nguyên nhân hơn? – hiểu hai hướng xử lý: giảm nhiệt đi vào và tăng khả năng lấy nhiệt ra.

• Điều hòa có lấy không khí ngoài trời vào phòng không? – hiểu đúng cách điều hòa dân dụng tuần hoàn không khí.

• Máy lọc không khí có thay được thông gió không? – phân biệt lọc bụi với trao đổi không khí.