Điều hòa sưởi có làm không khí khô không?

Vào mùa đông, sau vài giờ bật điều hòa 2 chiều, nhiều người bắt đầu cảm thấy:

• khô mũi;
• khô họng;
• da khô hơn;
• môi dễ nứt;
• không khí trong phòng có cảm giác “hanh”.

Từ đó xuất hiện một cách hiểu rất phổ biến:

“Điều hòa sưởi làm khô không khí.”

Cảm giác đó là có thật.

Nhưng nếu hiểu theo nghĩa điều hòa đang liên tục hút nước ra khỏi không khí trong phòng thì chưa chính xác.

Điều quan trọng nằm ở mối quan hệ giữa:

nhiệt độ – lượng hơi nước – độ ẩm tương đối.

Trước tiên: độ ẩm tương đối là gì?

Khi nói:

“Độ ẩm phòng đang là 50%”

chúng ta thường đang nói đến độ ẩm tương đối – Relative Humidity (RH).

Có thể hiểu đơn giản:

Độ ẩm tương đối cho biết lượng hơi nước đang có trong không khí so với khả năng chứa hơi nước tối đa của không khí ở nhiệt độ đó.

Điểm quan trọng là:

Không khí càng nóng thì khả năng chứa hơi nước càng lớn.

Vì vậy, ngay cả khi lượng hơi nước thực tế không thay đổi, chỉ cần nhiệt độ tăng lên thì độ ẩm tương đối cũng có thể giảm xuống.

Đây chính là chìa khóa để hiểu cảm giác “khô” khi sưởi.

Một ví dụ rất dễ hình dung

Giả sử căn phòng mùa đông đang ở:

15°C – độ ẩm tương đối 70%.

Sau đó chúng ta bật điều hòa sưởi và làm nhiệt độ tăng lên 24°C.

Nếu trong quá trình đó không bổ sung thêm hơi nước đáng kể, thì cùng lượng hơi nước ban đầu nay nằm trong một khối không khí ấm hơn.

Khả năng chứa hơi nước của không khí tăng lên.

Kết quả:

độ ẩm tương đối giảm xuống.

Nói cách khác:

Không nhất thiết phải có nước bị lấy đi khỏi phòng.

Chỉ riêng việc tăng nhiệt độ không khí cũng đã có thể khiến RH giảm rõ rệt.

Điều hòa sưởi có “hút ẩm” giống chế độ Dry không?

Không.

Ở chế độ làm lạnh hoặc Dry, dàn lạnh có nhiệt độ thấp.

Khi không khí ẩm đi qua bề mặt dàn lạnh lạnh hơn điểm sương, hơi nước có thể ngưng tụ thành nước.

Đó là lý do khi làm lạnh, chúng ta thấy nước chảy ra ngoài qua ống thoát nước.

Nhưng khi điều hòa chạy chế độ sưởi, quá trình trong nhà đảo lại.

Dàn lạnh lúc này trở thành bề mặt nóng để truyền nhiệt vào phòng.

Do đó thông thường sẽ không xảy ra cơ chế:

không khí trong phòng đi qua dàn lạnh → hơi nước ngưng tụ → nước bị đưa ra ngoài

giống như khi làm lạnh.

Vì vậy nói rằng điều hòa sưởi “hút ẩm” khỏi không khí theo cơ chế của chế độ Dry là không đúng.

Vậy tại sao chúng ta vẫn cảm thấy rất khô?

Bởi cơ thể không cảm nhận “lượng nước tuyệt đối trong không khí”.

Chúng ta cảm nhận môi trường thông qua nhiều cơ chế như:

• sự bay hơi nước trên da;
• niêm mạc mũi;
• mắt;
• miệng và đường hô hấp;
• chuyển động của không khí.

Khi độ ẩm tương đối giảm, nước có xu hướng bay hơi khỏi bề mặt cơ thể dễ hơn.

Do đó chúng ta có thể thấy:

da khô hơn, môi khô hơn, mũi và họng khó chịu hơn.

Nếu luồng gió nóng lại thổi trực tiếp vào người, cảm giác này còn rõ hơn.

Cài nhiệt độ càng cao, cảm giác khô có thể càng rõ

Đây là một lý do khác để không cần thiết cài điều hòa sưởi ở 28–30°C.

Giả sử lượng hơi nước trong phòng gần như không đổi.

Nếu chúng ta nâng nhiệt độ từ:

• 15°C lên 22°C;
• rồi lên 24°C;
• rồi lên 28°C;

thì càng tăng nhiệt độ, độ ẩm tương đối càng có xu hướng giảm.

Ngoài ra, chênh lệch nhiệt độ trong – ngoài lớn hơn cũng có thể làm tăng thất thoát nhiệt và khiến điều hòa phải hoạt động nhiều hơn.

Vì vậy cài quá nóng đôi khi tạo ra một căn phòng:

nóng nhưng chưa chắc dễ chịu.

Không khí ngoài trời mùa đông cũng góp phần làm phòng khô

Có thêm một yếu tố rất quan trọng.

Mùa đông, không khí ngoài trời lạnh có thể chứa lượng hơi nước tuyệt đối khá thấp.

Khi không khí đó đi vào nhà qua:

• khe cửa;
• mở cửa;
• hệ thống thông gió;
• các vị trí không kín;

rồi được sưởi lên nhiệt độ cao hơn, độ ẩm tương đối của nó có thể giảm mạnh.

Vì vậy một căn phòng mùa đông có thể ngày càng khô không phải chỉ vì điều hòa.

Mà còn do:

không khí lạnh, ít hơi nước từ ngoài trời liên tục đi vào rồi được làm nóng lên.

Phòng càng kín thì càng không khô?

Không hẳn.

Một căn phòng kín hơn có thể giảm lượng không khí lạnh bên ngoài xâm nhập, từ đó hạn chế một phần việc đưa không khí khô vào phòng.

Nhưng phòng quá kín lại có vấn đề khác:

• CO₂ tăng khi có người;
• mùi tích tụ;
• VOC tích tụ;
• chất lượng không khí giảm.

Vì vậy mục tiêu không phải là:

“đóng kín tuyệt đối để giữ ẩm”.

Mà là duy trì mức thông gió hợp lý đồng thời kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm.

Có nên dùng máy tạo ẩm?

Nếu độ ẩm trong phòng thực sự xuống thấp và người sử dụng cảm thấy khó chịu, máy tạo ẩm có thể hữu ích.

Nhưng không nên dùng chỉ dựa trên cảm giác.

Tốt nhất nên có một thiết bị đo nhiệt độ – độ ẩm để biết phòng đang thực sự ở mức nào.

Bởi quá ít ẩm gây khó chịu, nhưng quá nhiều ẩm cũng không tốt.

Độ ẩm quá cao có thể tạo điều kiện cho:

• nấm mốc;
• bề mặt đọng ẩm;
• mùi khó chịu;
• vi sinh vật phát triển ở những vị trí phù hợp.

Vì vậy mục tiêu không phải:

“càng ẩm càng tốt.”

Mục tiêu là tạo môi trường đủ dễ chịu và không quá khô hoặc quá ẩm.

Một cách xử lý đơn giản trước khi mua máy tạo ẩm

Nếu thấy khô khi bật sưởi, trước tiên có thể kiểm tra:

1. Nhiệt độ có đang cài quá cao không?

Nếu đang cài 28–30°C, hãy thử giảm xuống mức vừa phải hơn.

Trong nhiều trường hợp, khoảng 22–24°C đã đủ tạo cảm giác ấm nếu luồng gió được phân phối tốt.

2. Gió nóng có đang thổi trực tiếp vào người không?

Luồng gió liên tục có thể làm tăng bay hơi trên da và niêm mạc.

Hãy chỉnh hướng gió để sưởi căn phòng thay vì thổi thẳng vào mặt.

3. Phòng đang có độ ẩm bao nhiêu?

Một nhiệt ẩm kế đơn giản sẽ hữu ích hơn việc chỉ dựa vào cảm giác.

4. Phòng có quá nhiều không khí lạnh xâm nhập không?

Cửa mở liên tục, khe cửa lớn hoặc thông gió quá mức cũng có thể khiến phòng nhanh khô hơn sau khi sưởi.

Đặt một chậu nước trong phòng có tác dụng không?

Nước trong chậu vẫn có thể bay hơi vào không khí.

Nhưng tốc độ bay hơi phụ thuộc vào:

• diện tích mặt nước;
• nhiệt độ;
• độ ẩm;
• chuyển động không khí.

Vì vậy một chậu nước nhỏ thường không phải giải pháp có khả năng kiểm soát độ ẩm chính xác.

Nó khác khá xa một máy tạo ẩm có khả năng chủ động đưa hơi nước vào phòng.

Nếu nhu cầu chỉ nhẹ, có thể cảm nhận được một phần tác dụng.

Nhưng nếu muốn kiểm soát rõ ràng, cách tốt hơn vẫn là:

đo độ ẩm → xác định có thực sự thấp hay không → sau đó mới bổ sung ẩm.

Điều hòa sưởi không “rút nước khỏi cơ thể”

Một cách diễn đạt khác đôi khi cũng gây hiểu nhầm là:

“Điều hòa hút hết nước trong người.”

Điều hòa không trực tiếp hút nước ra khỏi cơ thể.

Điều xảy ra là khi môi trường có RH thấp và có luồng không khí chuyển động, tốc độ bay hơi nước từ da và niêm mạc có thể tăng.

Cơ thể vì thế cảm thấy khô hơn.

Đây là sự khác biệt quan trọng:

Điều hòa không hút nước khỏi người – môi trường khô hơn khiến nước từ cơ thể bay hơi dễ hơn.

Đừng nhầm “ấm” với “dễ chịu”

Một căn phòng mùa đông dễ chịu không chỉ phụ thuộc vào nhiệt độ.

Nó còn liên quan đến:

• độ ẩm;
• luồng gió;
• nhiệt độ của tường, sàn và cửa kính;
• quần áo;
• mức hoạt động của cơ thể;
• sự phân bố nhiệt trong phòng.

Vì vậy tăng nhiệt độ từ 24°C lên 28°C chưa chắc làm chúng ta dễ chịu hơn.

Có thể ngược lại:

nóng hơn nhưng khô hơn, bí hơn và khó chịu hơn.

Kết luận

Điều hòa sưởi có thể khiến chúng ta cảm thấy không khí khô hơn, nhưng không nên hiểu đơn giản rằng máy đang hút hơi nước khỏi phòng như chế độ Dry.

Cơ chế quan trọng nhất là:

Không khí được làm nóng → khả năng chứa hơi nước tăng → nếu lượng hơi nước không tăng tương ứng, độ ẩm tương đối giảm.

Vì vậy khi thấy khô:

đừng vội tăng ẩm bằng mọi cách.

Hãy kiểm tra nhiệt độ, đo độ ẩm, xem luồng gió và mức thông gió trước.

Đích đến không phải là một căn phòng thật nóng hay thật ẩm.

Mà là:

đủ ấm – đủ ẩm – thông thoáng – và cơ thể cảm thấy dễ chịu.

Tìm hiểu thêm

• Cài điều hòa sưởi 22°C, 24°C hay 28°C có gì khác?
• Vì sao không khí nóng tập trung gần trần?
• Dùng quạt cùng chế độ sưởi có hữu ích không?
• Phòng điều hòa cần thông gió như thế nào mà không thất thoát nhiệt quá nhiều?
• Vì sao có người cảm thấy khô khi dùng điều hòa?