Độ ồn và độ rung khác nhau thế nào?

Khi khách hàng hỏi:

“Máy giặt nào chạy êm?”

câu trả lời thường được quy về một con số:

bao nhiêu dB?

Nhưng đây mới chỉ là một nửa câu chuyện.

Một chiếc máy giặt “êm” theo trải nghiệm thực tế cần xem ít nhất hai hiện tượng khác nhau:

Độ ồn – chúng ta nghe thấy gì?

và

Độ rung – chiếc máy đang dao động như thế nào?

Hai thứ có liên quan, nhưng không phải một.

Một chiếc máy có thể phát ra tiếng khá rõ nhưng thân máy vẫn rất ổn định.

Ngược lại, một chiếc máy có tiếng động cơ không lớn nhưng thân máy, lồng hoặc đồ vật đặt phía trên lại rung thấy rõ.

Vì vậy:

Muốn đánh giá máy giặt chạy êm, không nên chỉ nghe bằng tai. Cũng không nên chỉ nhìn con số dB.

Độ ồn là âm thanh chúng ta nghe thấy

Trong quá trình hoạt động, máy giặt phát ra nhiều loại âm thanh:

• tiếng nước cấp,

• tiếng quần áo rơi trong lồng,

• tiếng động cơ,

• tiếng bơm xả,

• tiếng lồng quay,

• tiếng gió khi vắt tốc độ cao.

Những âm thanh này truyền qua không khí đến tai người.

Mức âm thanh có thể được biểu diễn bằng dB.

Vì vậy, khi hãng công bố tiếng ồn ở giai đoạn vắt, họ đang cung cấp một thông tin về âm thanh phát ra, chứ không phải về mức máy rung lắc.

Độ rung là chuyển động cơ học

Độ rung lại là một hiện tượng khác.

Khi lồng giặt quay, một khối lượng gồm:

• lồng,

• nước,

• quần áo

đang chuyển động liên tục.

Nếu toàn bộ khối lượng phân bố hoàn toàn đối xứng quanh trục quay, lực mất cân bằng sẽ nhỏ.

Nhưng quần áo trong thực tế không bao giờ phân bố hoàn hảo.

Có món:

• giữ nhiều nước hơn,

• nặng hơn,

• cuộn vào nhau,

• dồn về một phía.

Khi lồng tăng tốc, phần tải không cân bằng tạo ra lực làm hệ thống dao động.

Máy phải kiểm soát những dao động đó bằng cả một hệ thống gồm:

• cách bố trí lồng và thùng giặt,

• đối trọng,

• lò xo treo,

• giảm chấn,

• khung máy,

• cảm biến,

• và thuật toán cân bằng.

Vì vậy, độ rung là vấn đề của cơ học và khả năng kiểm soát chuyển động.

Một chiếc máy có thể ồn nhưng ít rung

Hãy tưởng tượng một chiếc máy đang vắt ở 1.400 vòng/phút.

Người đứng cạnh có thể nghe khá rõ:

• tiếng gió,

• tiếng motor,

• tiếng lồng quay.

Nhưng khi quan sát:

• thân máy gần như đứng yên,

• mặt máy ổn định,

• đồ vật phía trên ít dao động.

Trường hợp này có thể gọi là:

có âm thanh nhưng kiểm soát rung tốt.

Do đó, chỉ vì “nghe thấy tiếng” không có nghĩa kết cấu máy đang rung nhiều.

Ngược lại, máy có thể không quá ồn nhưng rung rõ

Một tình huống khác:

Tiếng động cơ không lớn.

Nhưng khi vắt:

• thân máy dao động,

• cửa máy rung,

• mặt máy rung,

• ly nước đặt trên máy tạo sóng mạnh.

Khi đó, dB có thể không phải vấn đề nổi bật nhất.

Người dùng lại cảm nhận sự khó chịu qua:

• sàn rung,

• đồ vật rung,

• máy dịch chuyển,

• hoặc cảm giác không ổn định.

Đây chính là lý do:

Độ ồn và độ rung cần được đánh giá riêng.

Vì sao giai đoạn vắt thể hiện độ rung rõ nhất?

Trong quá trình giặt, lồng quay tương đối chậm.

Nhưng khi vắt, tốc độ có thể tăng lên:

• 1.000,

• 1.200,

• 1.400 vòng/phút.

Ở tốc độ cao, chỉ một mức mất cân bằng nhỏ cũng tạo ra lực lớn hơn rất nhiều so với khi lồng quay chậm.

Vì vậy, đây là lúc hệ thống:

• treo,

• giảm chấn,

• đối trọng,

• khung máy,

• và thuật toán cân bằng

phải làm việc rõ nhất.

Đây cũng là lý do KSDM thường quan tâm nhiều đến cách máy vận hành ở giai đoạn vắt tải thật, thay vì chỉ nghe máy chạy không tải.

Tải bên trong ảnh hưởng rất lớn đến độ rung

Cùng một chiếc máy, hai mẻ giặt khác nhau có thể cho độ rung khác hoàn toàn.

Mẻ quần áo phân bố đều

Máy dễ cân bằng hơn.

Một chiếc chăn lớn

Có thể cuộn về một phía.

Một chiếc áo khoác nặng

Khi ngấm nước có thể tạo thành một khối tải lệch.

Quá ít đồ

Một vài món lớn khó phân bố đều quanh lồng.

Quá nhiều đồ

Quần áo khó đảo và phân bố lại.

Do đó, nếu hôm nay máy rung nhiều nhưng hôm sau lại rất ổn định, chưa thể kết luận ngay rằng máy có vấn đề về kết cấu.

Phải xem lại tải bên trong.

Máy đặt không cân cũng có thể rung rất nhiều

Ngay cả một chiếc máy có kết cấu tốt vẫn có thể rung mạnh nếu lắp đặt sai.

Ví dụ:

• bốn chân không tiếp xúc đều với sàn,

• máy bị nghiêng,

• sàn yếu,

• bu lông vận chuyển chưa tháo,

• hoặc máy kê trên bề mặt không ổn định.

Khi đó, dao động từ bên trong có thể được khuếch đại ra toàn bộ thân máy.

Do đó, trước khi đánh giá:

“Máy này rung nhiều.”

cần chắc rằng máy đã được:

• lắp đặt đúng,

• cân bằng chân,

• đặt trên nền đủ chắc.

Vì sao KSDM quan tâm đến độ rung?

Khi đánh giá chất lượng máy giặt, KSDM coi độ rung là một dấu hiệu thực tế đáng quan sát.

Lý do là khi máy vắt tải ở tốc độ cao, rất nhiều bộ phận phải phối hợp:

• lồng giặt,

• thùng giặt,

• trục,

• vòng bi,

• đối trọng,

• lò xo,

• giảm chấn,

• khung vỏ,

• thuật toán cân bằng.

Nếu hệ thống kiểm soát tốt, chuyển động không mong muốn sẽ được hạn chế tốt hơn.

Tuy nhiên, cần nói chính xác:

Một lần quan sát máy rung ít không chứng minh toàn bộ độ bền của chiếc máy.

Nó chỉ là một bằng chứng thực tế về trạng thái vận hành trong điều kiện đang thử.

Độ bền nhiều năm còn cần những loại bằng chứng khác.

Ly nước trên mặt máy nói được điều gì?

Trong nhiều video thực tế, KSDM từng đặt một ly nước lên mặt máy khi máy đang vắt.

Đây là hình ảnh rất trực quan.

Nếu nước trong ly:

• gần như ổn định,

• chỉ dao động nhẹ,

người xem dễ hình dung thân máy đang rung ít.

Nếu mặt nước:

• tạo sóng mạnh,

• ly dịch chuyển,

dao động thân máy rõ hơn.

Nhưng cần hiểu đúng:

Ly nước không phải thiết bị đo độ rung tiêu chuẩn.

Nó chỉ là một cách minh họa trực quan cho người xem.

Không nên biến nó thành con số kỹ thuật hay dùng để kết luận chính xác máy A rung ít hơn máy B bao nhiêu phần trăm.

Video vắt tải thật có giá trị ở đâu?

KSDM thường quay máy:

• có quần áo thật bên trong,

• tăng dần tốc độ,

• lên tới tốc độ vắt cao,

• quay liên tục, hạn chế cắt ghép.

Loại video này có một giá trị rất rõ:

Người xem có thể trực tiếp quan sát:

• lồng dao động thế nào,

• thân máy chuyển động ra sao,

• âm thanh thay đổi khi tăng tốc,

• máy có phải mất nhiều lần để cân bằng hay không.

Đây là dữ liệu mà một dòng thông số trong catalogue rất khó truyền tải.

Nhưng nó vẫn là:

trải nghiệm thực tế của KSDM trong một điều kiện cụ thể.

Không phải thử nghiệm phòng lab tiêu chuẩn.

Có thể dùng video vắt để kết luận máy nào bền hơn không?

Không nên kết luận trực tiếp như vậy.

Ví dụ, một máy vắt 1.400 vòng/phút rất ổn định là một dấu hiệu tích cực về:

• khả năng cân bằng,

• kết cấu,

• kiểm soát rung.

Nhưng từ đó chưa thể kết luận:

“Máy này chắc chắn bền hơn 10 năm.”

Độ bền còn phụ thuộc:

• vật liệu,

• vòng bi,

• phớt,

• motor,

• bo mạch,

• bơm,

• điều kiện sử dụng,

• môi trường,

• bảo trì.

Vì vậy, độ rung là một tiêu chí, không phải toàn bộ câu trả lời về chất lượng.

Rung nhiều có làm máy nhanh hỏng hơn không?

Nếu máy thường xuyên phải chịu dao động lớn bất thường, về nguyên tắc các chi tiết cơ khí sẽ chịu thêm tải.

Nhưng không nên dùng một lần rung để suy diễn rằng máy sắp hỏng.

Cần phân biệt:

Rung do một mẻ tải lệch

Có thể chỉ xảy ra tạm thời.

Rung do lắp đặt

Có thể khắc phục bằng cân chỉnh chân hoặc vị trí đặt.

Rung bất thường lặp lại

Mới đáng để kiểm tra sâu hơn:

• giảm chấn,

• hệ treo,

• vòng bi,

• đối trọng,

• hoặc các bộ phận khác.

Vì vậy, quan trọng không chỉ là:

“Máy có rung không?”

mà là:

“Rung trong điều kiện nào, có lặp lại không và nguyên nhân đến từ đâu?”

Truyền động trực tiếp có đồng nghĩa ít rung hơn không?

Không thể kết luận chỉ từ kiểu truyền động.

Đây là một hiểu lầm rất phổ biến.

Một máy truyền động trực tiếp loại bỏ:

• dây curoa,

• pulley truyền động

trong cách truyền mô-men từ motor tới lồng.

Nhưng độ rung của toàn bộ máy còn phụ thuộc vào:

• tải,

• hệ treo,

• giảm chấn,

• đối trọng,

• khung,

• thuật toán cân bằng,

• kích thước lồng,

• tốc độ vắt.

Do đó:

Direct Drive không tự động đồng nghĩa máy ít rung hơn mọi máy dùng dây curoa.

Muốn biết máy thực sự ổn định đến đâu vẫn phải xem:

• dữ liệu,

• kết cấu,

• và vận hành thực tế.

Motor êm cũng không có nghĩa cả máy êm

Một hãng có thể nói motor:

• ít ma sát,

• ít tiếng ồn.

Điều đó có thể đúng ở chính motor.

Nhưng người sử dụng không ngồi nghe riêng motor.

Họ nghe cả chiếc máy.

Và họ cảm nhận:

• cả tiếng,

• cả rung,

• cả sàn,

• cả quần áo bên trong.

Vì thế:

“Motor êm” và “máy vận hành êm” không hoàn toàn là một khái niệm.

Đây là điểm rất quan trọng khi đọc truyền thông công nghệ.

Muốn đánh giá máy “chạy êm” nên nhìn những gì?

KSDM cho rằng nên chia thành ba lớp.

1. Độ ồn

Nếu hãng có dữ liệu dB tiêu chuẩn:

• tiếng ồn giặt,

• tiếng ồn vắt.

Đây là bằng chứng âm học.

2. Độ rung

Quan sát:

• thân máy,

• lồng,

• mặt máy,

• khả năng giữ ổn định khi vắt.

Đây là vấn đề cơ học.

3. Điều kiện sử dụng

Xem:

• máy có được cân bằng không,

• mặt sàn ra sao,

• tải có phù hợp không,

• quần áo có bị lệch không.

Ba yếu tố phải được đặt cạnh nhau.

Vì sao cùng một máy nhưng ở nhà khách lại rung khác showroom?

Bởi điều kiện sử dụng thay đổi.

Showroom có thể:

• nền bê tông chắc,

• máy được cân chỉnh kỹ,

• tải thử được chọn trước.

Ở nhà khách:

• sàn gỗ,

• sàn hơi nghiêng,

• máy kê sát tủ,

• tải chăn lớn,

• hoặc chân máy chưa cân bằng.

Kết quả có thể khác.

Do đó, trải nghiệm “êm” luôn phải gắn với:

• thiết kế máy,

• và điều kiện sử dụng.

Không nên đổ toàn bộ trách nhiệm cho một phía.

Sàn nhà có ảnh hưởng đến rung không?

Có.

Một nền bê tông chắc thường phản ứng khác với:

• sàn gỗ,

• sàn treo,

• bề mặt yếu.

Máy rung một mức nhất định nhưng nếu sàn cũng dao động, người dùng có thể cảm thấy rung mạnh hơn rất nhiều.

Đây là hiện tượng cộng hưởng của cả hệ:

máy + mặt sàn + không gian xung quanh.

Vì vậy, khi gặp máy rung mạnh, kiểm tra điều kiện lắp đặt là bước rất cần thiết.

Người mua nên đánh giá “chạy êm” thế nào?

Nếu đang so hai máy, có thể dùng trình tự:

Xem thông số dB

Nếu hai máy có dữ liệu cùng điều kiện đo.

Xem tốc độ vắt

Máy đang được đánh giá ở bao nhiêu vòng/phút?

Xem video tải thật

Nếu có.

Xem máy có rung thân hay không

Không chỉ nghe tiếng.

Xem điều kiện thử

• tải gì,

• mặt sàn nào,

• máy có được cân bằng không.

Sau đó mới kết luận

Cách này đáng tin cậy hơn việc chỉ nghe câu:

“Máy này Direct Drive nên rất êm.”

hoặc:

“Máy kia chỉ 70 dB nên chắc chắn êm hơn.”

Độ rung có phải tiêu chí quan trọng hơn dB không?

Hai tiêu chí phục vụ hai câu hỏi khác nhau.

Nếu khách hàng sống trong:

• căn hộ nhỏ,

• thường giặt ban đêm,

• máy gần phòng ngủ,

dB rất quan trọng.

Nếu khách hàng quan tâm:

• sự ổn định,

• máy có rung lắc không,

• sàn có bị truyền rung không,

độ rung lại rất đáng quan tâm.

Với KSDM, khi đánh giá chất lượng cơ khí, độ rung ở giai đoạn vắt tải thật là một quan sát rất có giá trị.

Nhưng khi đánh giá trải nghiệm yên tĩnh, không thể bỏ qua dB.

Vì vậy:

Không nên chọn một trong hai. Nên nhìn cả hai.

Kết luận

Độ ồn và độ rung là hai hiện tượng khác nhau.

Độ ồn trả lời:

Máy phát ra bao nhiêu âm thanh?

Độ rung trả lời:

Hệ thống cơ khí dao động như thế nào?

Một chiếc máy có thể:

• ồn nhưng ít rung,

• hoặc ít ồn nhưng vẫn rung.

Độ rung còn bị ảnh hưởng bởi:

• tải,

• cân bằng quần áo,

• hệ treo,

• giảm chấn,

• đối trọng,

• khung máy,

• thuật toán,

• cách lắp đặt,

• và mặt sàn.

Do đó, khi nghe câu:

“Máy này chạy rất êm”

hãy hỏi thêm:

Êm về tiếng hay ổn định về rung?

Tốt nhất là cả hai.

Và khi đánh giá bằng video thực tế, cần hiểu đúng:

Quan sát vắt tải thật cho chúng ta một bằng chứng rất hữu ích về trạng thái vận hành, nhưng không thay thế cho phép thử tiêu chuẩn và cũng không đủ để kết luận toàn bộ độ bền của máy.

Đó là cách nhìn đầy đủ hơn về một chiếc máy giặt “chạy êm”.

Tìm hiểu thêm

• Tốc độ vắt 1.000 – 1.200 – 1.400 vòng/phút nói lên điều gì?

•  Độ ồn dB trên máy giặt được hiểu như thế nào?

•  Muốn biết máy giặt tốt hay không, nên tin vào những loại bằng chứng nào?

•  Thông số hãng, thử nghiệm hãng và trải nghiệm thực tế KSDM khác nhau thế nào?