GAS ĐIỀU HÒA R32, R410A VÀ R22 KHÁC NHAU NHƯ THẾ NÀO?

Khi xem tìm hiểu về điều hòa, chúng ta thường gặp những thuật ngữ như:

Môi chất lạnh: R32

Gas: R410A

Hoặc trên những chiếc điều hòa đời cũ:

Gas R22

Đi kèm với đó là rất nhiều nhận xét:

R32 mới hơn R410A.
R32 tiết kiệm điện hơn.
R32 thân thiện với môi trường hơn.
R22 lạnh sâu hơn...

Một số nhận xét có cơ sở, nhưng nếu chỉ nhìn vào tên loại gas thì rất dễ dẫn đến một cách hiểu chưa đầy đủ:

Điều hòa dùng R32 chắc chắn tốt hơn, lạnh hơn và tiết kiệm điện hơn điều hòa dùng R410A hay R22.

Thực tế không đơn giản như vậy.

Muốn hiểu R32, R410A và R22 khác nhau ở đâu, trước tiên cần quay lại bản chất:

Gas điều hòa thực sự làm nhiệm vụ gì?

Gas điều hòa là “phương tiện vận chuyển nhiệt”

Gas điều hòa, hay chính xác hơn là môi chất lạnh, liên tục tuần hoàn trong một hệ thống kín.

Tại dàn lạnh:

Môi chất nhận nhiệt từ không khí trong phòng.

Sau đó môi chất được máy nén đưa sang phía dàn nóng.

Tại dàn nóng:

Môi chất truyền nhiệt ra không khí ngoài trời.

Sau khi đi qua bộ phận tiết lưu, môi chất lại trở về dàn lạnh để tiếp tục nhận nhiệt.

Quá trình này lặp đi lặp lại trong suốt thời gian điều hòa hoạt động.

Có thể hình dung đơn giản:

Gas điều hòa là phương tiện giúp vận chuyển nhiệt từ trong phòng ra ngoài trời.

R22, R410A và R32 đều làm công việc này.

Điểm khác nhau nằm ở đặc tính của từng loại môi chất.

R22 – loại gas từng được sử dụng rất phổ biến

R22 là môi chất lạnh đã được sử dụng rộng rãi trên điều hòa dân dụng trong nhiều năm.

Tên hóa học của R22 là HCFC-22.

Nếu trong gia đình còn một chiếc điều hòa được sản xuất từ khá lâu, đặc biệt là các dòng máy non-Inverter đời cũ, chúng ta vẫn có thể gặp R22.

R22 từng rất phổ biến vì có những đặc tính phù hợp với hệ thống điều hòa và công nghệ của thời kỳ đó.

Nhưng R22 có một nhược điểm lớn:

R22 có khả năng gây suy giảm tầng ozone.

Chỉ số ODP – Ozone Depletion Potential, có thể hiểu là khả năng gây suy giảm tầng ozone, của R22 vào khoảng 0,055.

Chính vì tác động này, R22 thuộc nhóm HCFC được đưa vào lộ trình loại trừ dần trên thế giới.

Điều này giúp chúng ta hiểu một điều quan trọng:

R22 không bị thay thế vì nó không còn khả năng làm lạnh.

Lý do lớn khiến ngành điều hòa phải chuyển sang những môi chất khác là tác động của R22 đối với môi trường.

R410A – một bước thay thế R22

Khi R22 cần được loại bỏ dần, ngành điều hòa cần những môi chất mới không gây suy giảm tầng ozone.

R410A trở thành một trong những lựa chọn rất phổ biến.

Điều thú vị là:

R410A không phải một môi chất đơn chất.

R410A là hỗn hợp của:

R32 + R125

với tỷ lệ xấp xỉ 50/50 theo khối lượng.

Khác với R22, R410A có:

ODP = 0

nghĩa là không gây suy giảm tầng ozone theo chỉ số này.

Trong một thời gian dài, R410A được sử dụng rất rộng rãi trên điều hòa dân dụng, đặc biệt trong giai đoạn chuyển đổi khỏi R22.

Nhưng R410A vẫn còn một vấn đề khác.

Đó là GWP khá cao.

GWP là gì?

GWP là viết tắt của Global Warming Potential.

Có thể hiểu đơn giản:

Đây là chỉ số dùng để so sánh khả năng góp phần làm nóng lên toàn cầu của một loại khí nếu nó được phát thải vào khí quyển.

Không cần nhớ chính xác từng con số, nhưng có thể tham khảo các giá trị thường được sử dụng:

R22: GWP khoảng 1.810

R410A: GWP khoảng 2.088

R32: GWP khoảng 675

CO2: GWP bằng 1

Các giá trị GWP có thể khác đôi chút tùy bộ dữ liệu và phương pháp đánh giá được sử dụng.

Điều quan trọng nằm ở tương quan:

GWP của R32 thấp hơn đáng kể so với R410A.

Đây chính là một trong những lý do quan trọng khiến R32 ngày càng được sử dụng rộng rãi trên điều hòa dân dụng.

R32 thực ra không hoàn toàn xa lạ

Nhiều người có thể nghĩ R32 là một loại môi chất hoàn toàn mới xuất hiện để thay thế R410A.

Nhưng thực tế:

R32 chính là một trong hai thành phần tạo nên R410A.

R32 là môi chất đơn chất, có tên hóa học là difluoromethane – CH₂F₂.

R32 có ODP = 0

và GWP khoảng: 675

So với R410A có GWP khoảng 2.088, mức này thấp hơn đáng kể.

Vì vậy nếu xét riêng về tác động khí hậu của bản thân môi chất khi bị phát thải:

R32 có lợi thế rõ ràng so với R410A.

Nhưng từ đây lại xuất hiện một hiểu lầm khác.

Điều hòa dùng R32 có chắc chắn tiết kiệm điện hơn không?

Không thể kết luận như vậy chỉ dựa vào loại gas.

R32 có những đặc tính nhiệt động phù hợp để nhà sản xuất thiết kế những hệ thống điều hòa có hiệu suất cao.

Nhưng hiệu suất của một chiếc điều hòa không do riêng môi chất quyết định.

Nó còn phụ thuộc vào:

• máy nén;
• kích thước và thiết kế dàn trao đổi nhiệt;
• quạt;
• bộ phận tiết lưu;
• lượng môi chất;
• thiết kế đường ống;
• hệ thống điều khiển;
• phạm vi điều chỉnh công suất;
• và cách toàn bộ các bộ phận phối hợp với nhau.

Hai chiếc điều hòa đều sử dụng R32 vẫn có thể có mức tiêu thụ điện rất khác nhau.

Vì vậy khi muốn biết chiếc điều hòa nào tiết kiệm điện hơn:

Không nên chỉ nhìn vào R32 hay R410A.

Nên xem các chỉ số hiệu suất năng lượng của chính chiếc điều hòa đó, chẳng hạn CSPF đối với các sản phẩm được công bố theo tiêu chuẩn tương ứng.

Có thể hiểu:

R32 có thể tạo điều kiện thuận lợi cho một thiết kế hiệu quả.

Nhưng:

R32 không tự biến mọi chiếc điều hòa thành máy tiết kiệm điện.

R32 có làm lạnh mạnh hơn R410A không?

Đây cũng là một câu hỏi rất phổ biến.

R32 và R410A có các đặc tính nhiệt động khác nhau.

R32 có những đặc tính cho phép nhà sản xuất thiết kế hệ thống theo những cách khác so với R410A.

Nhưng công suất lạnh cuối cùng của một chiếc điều hòa vẫn là kết quả của toàn bộ hệ thống.

Ví dụ, hai chiếc điều hòa cùng được công bố công suất khoảng 9.000 BTU/h có thể sử dụng:

• máy nén khác nhau;
• dàn nóng lớn nhỏ khác nhau;
• lưu lượng gió khác nhau;
• bộ phận tiết lưu khác nhau;
• lượng môi chất khác nhau;
• thuật toán điều khiển khác nhau.

Vì vậy câu hỏi:

“R32 hay R410A lạnh hơn?”

nếu tách riêng khỏi chiếc điều hòa cụ thể thì không có nhiều ý nghĩa.

Câu hỏi hữu ích hơn là:

Chiếc điều hòa này có khả năng tạo ra và duy trì công suất lạnh như thế nào trong điều kiện sử dụng thực tế?

Vì sao nhiều người cảm thấy điều hòa R22 đời cũ “lạnh sâu” hơn?

Đây là một nhận xét khá phổ biến.

Nhiều người từng sử dụng điều hòa R22 đời cũ có cảm giác:

“Máy ngày xưa lạnh sâu hơn máy bây giờ.”

Cảm nhận đó hoàn toàn có thể có thật.

Nhưng không nên từ đó kết luận:

R22 lạnh hơn R32.

Bởi chúng ta đang so sánh hai thế hệ điều hòa, chứ không chỉ so sánh hai loại môi chất.

Nhiều điều hòa R22 trước đây là máy non-Inverter.

Chúng có thể khác điều hòa hiện nay về:

• cách điều khiển máy nén;
• kích thước dàn trao đổi nhiệt;
• lưu lượng gió;
• nhiệt độ gió thổi;
• cách kiểm soát nhiệt độ phòng;
• và mục tiêu thiết kế.

Trong khi đó, nhiều điều hòa Inverter hiện nay phải đồng thời cân bằng:

khả năng làm lạnh + tiết kiệm điện + độ êm + sự ổn định nhiệt độ + kích thước + chi phí sản xuất.

Vì vậy:

Cảm giác “lạnh sâu” không phải bằng chứng cho thấy một loại gas tốt hơn loại gas khác.

R32 còn khác R410A và R22 ở tính cháy

Đây là một khác biệt quan trọng nhưng người tiêu dùng thường ít được giải thích.

Theo phân loại an toàn môi chất lạnh, R22 và R410A thuộc nhóm A1.

Có thể hiểu đơn giản là:

Độc tính thấp và không lan truyền ngọn lửa trong điều kiện thử phân loại.

R32 thuộc nhóm:

A2L

nghĩa là độc tính thấp nhưng có tính cháy nhẹ.

Điều này không có nghĩa:

Điều hòa R32 là một thiết bị nguy hiểm trong quá trình sử dụng bình thường.

Điều hòa sử dụng R32 được thiết kế và sản xuất với những yêu cầu phù hợp với đặc tính của môi chất.

Nhưng đối với kỹ thuật viên, đặc điểm này rất quan trọng.

Việc:

• vận chuyển;
• lưu trữ;
• lắp đặt;
• sửa chữa;
• thu hồi;
• hút chân không;
• nạp môi chất

phải được thực hiện theo đúng quy trình và sử dụng dụng cụ phù hợp.

Đối với người sử dụng, điều cần nhớ đơn giản hơn:

Không nên tự ý can thiệp vào hệ thống gas điều hòa.

R32 và R410A làm việc ở áp suất khác R22

R32 và R410A thường hoạt động ở mức áp suất cao hơn đáng kể so với R22 trong các hệ thống điều hòa tương ứng.

Đây là một trong những lý do không thể nhìn cả ba loại rồi nghĩ:

“Đều là gas điều hòa thì thay cho nhau cũng được.”

Hệ thống điều hòa được nhà sản xuất thiết kế dựa trên đặc tính của môi chất dự kiến sử dụng.

Từ:

• máy nén;
• dàn trao đổi nhiệt;
• bộ phận tiết lưu;
• đường ống;
• dầu bôi trơn;
• lượng môi chất;
• đến các yêu cầu an toàn,

đều phải phù hợp với thiết kế đó.

Có thể nạp R410A vào điều hòa R32 hoặc ngược lại không?

Nguyên tắc rất đơn giản:

Máy được thiết kế cho môi chất nào thì sử dụng đúng môi chất đó.

Không nên tự ý thay:

R32 ↔ R410A

hay:

R22 ↔ R410A/R32

chỉ vì một loại môi chất khác vẫn có thể khiến máy hoạt động trong một tình huống nào đó.

Việc một chiếc điều hòa:

“Vẫn chạy”

không đồng nghĩa với:

“Đang hoạt động đúng thiết kế.”

Nhà sản xuất đã tính toán hệ thống dựa trên một loại môi chất cụ thể và lượng nạp cụ thể.

Vì vậy khi sửa chữa hoặc nạp lại gas:

Hãy sử dụng đúng loại môi chất được ghi trên nhãn máy và tài liệu kỹ thuật của nhà sản xuất.

R410A là hỗn hợp, còn R32 là đơn chất – có ý nghĩa gì?

R410A được tạo thành từ hai môi chất:

R32 + R125

trong khi R32 là môi chất đơn chất.

R410A là hỗn hợp gần azeotropic, có độ trượt nhiệt rất nhỏ nên trong nhiều khía cạnh vận hành nó có đặc tính gần với môi chất đơn.

Tuy nhiên trong quá trình nạp môi chất, R410A thường được yêu cầu nạp ở pha lỏng để đảm bảo thành phần của hỗn hợp đúng như thiết kế.

R32 là đơn chất nên không có vấn đề thay đổi tỷ lệ giữa nhiều thành phần như R410A.

Đây chủ yếu là kiến thức cần thiết đối với kỹ thuật viên.

Người sử dụng không cần nhớ quy trình nạp gas.

Chỉ cần nhớ:

Các loại gas không giống nhau và cần được xử lý đúng kỹ thuật.

Nếu đang dùng điều hòa R22 thì có cần thay máy không?

Không nhất thiết.

Nếu một chiếc điều hòa R22 vẫn đang hoạt động tốt, không có nghĩa người sử dụng phải lập tức bỏ máy chỉ vì môi chất của nó thuộc thế hệ cũ.

Tuy nhiên cần hiểu rằng R22 đang nằm trong lộ trình loại trừ.

Theo thời gian:

• nguồn môi chất có thể trở nên hạn chế hơn;
• chi phí sửa chữa có thể thay đổi;
• việc bảo dưỡng những thiết bị quá cũ có thể khó khăn hơn;
• linh kiện thay thế cũng có thể ngày càng ít.

Nếu chiếc điều hòa đã sử dụng nhiều năm, hiệu suất thấp và thường xuyên hỏng hóc, lúc đó nên cân nhắc tổng thể:

Chi phí sửa chữa + tiền điện + tuổi máy + khả năng tìm linh kiện

so với việc thay một chiếc điều hòa mới.

Nếu mua điều hòa mới thì nên chọn R32 hay R410A?

R32 hiện được sử dụng rất phổ biến trên điều hòa dân dụng và có lợi thế rõ ràng về GWP so với R410A.

Nếu hai sản phẩm tương đương về nhiều yếu tố, việc sử dụng môi chất có tác động khí hậu thấp hơn là một điểm đáng cân nhắc.

Nhưng không nên lựa chọn theo công thức:

R32 = máy tốt

và:

R410A = máy không tốt.

Khi mua điều hòa, những câu hỏi quan trọng hơn vẫn là:

Công suất có phù hợp với căn phòng không?

Hiệu suất năng lượng của chiếc máy cụ thể như thế nào?

Máy có duy trì được khả năng làm lạnh khi thời tiết ngoài trời nóng không?

Độ ồn ra sao?

Khả năng điều chỉnh công suất thế nào?

Dàn trao đổi nhiệt được thiết kế ra sao?

Điều kiện lắp đặt có phù hợp không?

Dịch vụ sau bán hàng thế nào?

Loại gas chỉ là một phần trong toàn bộ hệ thống.

Đừng nhìn R22 → R410A → R32 như một cuộc đua “gas nào lạnh hơn”

Nếu chỉ nhìn quảng cáo, chúng ta rất dễ hình dung:

R22 → R410A → R32

và nghĩ rằng:

Loại ra đời sau chắc chắn lạnh hơn, tiết kiệm điện hơn loại trước.

Nhưng lịch sử thay đổi môi chất lạnh không đơn giản như vậy.

Một trong những động lực rất lớn của quá trình này là giảm tác động tới môi trường.

R22 có ảnh hưởng đến tầng ozone nên cần được loại trừ.

R410A giải quyết được vấn đề ozone nhưng có GWP cao.

R32 vẫn có GWP đáng kể, nhưng thấp hơn R410A rất nhiều và vì vậy trở thành một trong những môi chất được sử dụng phổ biến trong giai đoạn hiện nay.

Như vậy:

Sự thay đổi từ R22 → R410A → R32 không đơn thuần là hành trình tìm loại gas “lạnh hơn”.

Đó còn là hành trình:

Tìm những môi chất phù hợp với hệ thống điều hòa nhưng giảm dần tác động tới môi trường.

Chỉ cần nhớ 5 điều

1. R22, R410A và R32 đều là môi chất dùng để vận chuyển nhiệt trong hệ thống điều hòa.

Chúng khác nhau về đặc tính kỹ thuật và tác động môi trường.

2. R22 có khả năng gây suy giảm tầng ozone nên đang được loại trừ dần.

Đây là một trong những lý do quan trọng khiến ngành điều hòa chuyển sang các môi chất khác.

**3. R410A không gây suy giảm tầng ozone nhưng có GWP cao. R32 có GWP

Tìm hiểu thêm

→ Nguyên lý hoạt động của điều hòa.
→ Nước chảy ra từ điều hòa ở đâu ra?
→ Động cơ của điều hòa.
→ Vị trí lắp đặt dàn nóng.