VOC và mùi trong phòng kín đến từ đâu?

Khi ở trong một căn phòng đóng kín lâu, chúng ta đôi khi cảm thấy:

• có mùi lạ;

• hơi bí;

• không khí “nặng”;

• dù phòng vẫn sạch và điều hòa đang chạy.

Một trong những nguyên nhân có thể đến từ VOC – các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi trong không khí.

VOC có thể phát sinh từ rất nhiều nguồn quen thuộc trong nhà như:

• sơn;

• keo;

• đồ nội thất;

• chất tẩy rửa;

• nước hoa;

• vật liệu hoàn thiện;

• đồ nhựa;

• khói và quá trình nấu ăn.

Điều quan trọng là:

Điều hòa có thể làm phòng mát hơn, nhưng không tự loại bỏ toàn bộ VOC và mùi nếu không có giải pháp lọc hoặc thông gió phù hợp.

VOC là gì?

VOC là viết tắt của:

Volatile Organic Compounds – các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi.

Hiểu đơn giản:

Đó là những chất có thể bay hơi từ vật liệu hoặc sản phẩm rồi hòa vào không khí trong phòng.

Một số VOC có mùi rõ.

Một số khác gần như không có mùi.

Vì vậy:

Có mùi không có nghĩa chắc chắn VOC cao, và không có mùi cũng không có nghĩa VOC bằng 0.

VOC có thể đến từ đồ nội thất mới

Một trong những nguồn thường gặp là:

• gỗ công nghiệp;

• keo;

• lớp phủ;

• sơn;

• vật liệu trang trí.

Sau khi mới:

• sửa nhà;

• mua tủ;

• thay sàn;

• đóng nội thất;

mùi thường rõ hơn.

Nguyên nhân là một số hợp chất đang tiếp tục bay hơi từ vật liệu vào không khí.

Quá trình này có thể giảm dần theo thời gian, nhưng tốc độ khác nhau tùy loại vật liệu và điều kiện phòng.

Sơn và chất phủ bề mặt cũng có thể tạo mùi

Sau khi:

• sơn tường;

• sơn gỗ;

• phủ chống thấm;

• dùng chất hoàn thiện bề mặt;

căn phòng thường có mùi rõ.

Nếu cửa đóng kín và chỉ bật điều hòa:

• nhiệt độ giảm;

• nhưng các hợp chất trong không khí vẫn có thể tích tụ.

Điều hòa thông thường chủ yếu tuần hoàn lại phần không khí đó.

Chất tẩy rửa và hóa mỹ phẩm cũng là nguồn VOC

Trong sinh hoạt hàng ngày, chúng ta sử dụng rất nhiều sản phẩm như:

• nước lau sàn;

• chất vệ sinh kính;

• xịt phòng;

• nước hoa;

• keo xịt tóc;

• mỹ phẩm dạng xịt.

Một phần các chất này có thể bay vào không khí.

Nếu sử dụng trong phòng kín:

• nồng độ có thể tăng tạm thời;

• mùi có thể lưu lại lâu hơn.

Do đó:

Nguồn VOC không nhất thiết chỉ đến từ vật liệu xây dựng. Nó có thể đến từ hoạt động hàng ngày.

Nấu ăn cũng tạo ra nhiều chất trong không khí

Khi:

• chiên;

• xào;

• nướng;

• đun ở nhiệt độ cao;

không khí có thể chứa:

• hạt bụi mịn;

• dầu mỡ dạng aerosol;

• mùi;

• nhiều hợp chất khí.

Nếu bếp thông với phòng khách:

• mùi và chất ô nhiễm có thể lan sang rất nhanh.

Trong trường hợp này:

Hút mùi tại nguồn quan trọng hơn việc trông chờ vào điều hòa.

Khói thuốc, hương và nến cũng là nguồn đáng chú ý

Các hoạt động đốt cháy trong nhà có thể tạo ra:

• PM2.5;

• VOC;

• mùi;

• nhiều sản phẩm cháy khác.

Ví dụ:

• hút thuốc;

• đốt hương;

• đốt nến;

• đốt tinh dầu bằng nhiệt.

Nếu phòng kín, các chất này có thể tích tụ nhanh.

Vì sao phòng càng kín thì mùi càng dễ lưu lại?

Phòng kín giúp:

• giữ lạnh tốt;

• giảm thất thoát năng lượng.

Nhưng đồng thời cũng giảm tốc độ không khí cũ được thay mới.

Khi đó, nếu trong phòng có nguồn mùi hoặc VOC:

• chúng không thoát ra nhanh;

• nồng độ có thể tích tụ.

Vì vậy:

Phòng kín giúp tiết kiệm điện, nhưng vẫn cần thông gió phù hợp.

Điều hòa có lọc VOC không?

Với phần lớn điều hòa dân dụng thông thường:

Khả năng xử lý VOC là hạn chế.

Lưới lọc thô chủ yếu giữ:

• tóc;

• bụi lớn;

• xơ vải.

VOC ở dạng khí nên đi qua lưới lọc này.

Một số điều hòa có:

• than hoạt tính;

• vật liệu hấp phụ;

• plasma;

• ion;

• công nghệ xử lý mùi.

Nhưng hiệu quả phải đánh giá theo từng thiết kế cụ thể.

Máy lọc không khí có xử lý VOC tốt không?

Phụ thuộc bộ lọc.

HEPA chủ yếu xử lý:

• hạt;

• bụi;

• PM2.5.

Để xử lý VOC và một số mùi, máy thường cần:

• than hoạt tính;

• vật liệu hấp phụ khí;

• lớp xử lý chuyên dụng.

Nhưng không phải mọi bộ lọc than hoạt tính đều giống nhau.

Khả năng xử lý còn phụ thuộc:

• lượng vật liệu;

• loại than;

• tốc độ gió;

• thời gian tiếp xúc;

• nồng độ chất ô nhiễm.

Vì sao bộ lọc than hoạt tính nhỏ có thể không hiệu quả nhiều?

Nếu chỉ có một lớp rất mỏng:

• khả năng hấp phụ có giới hạn;

• nhanh bão hòa;

• thời gian tiếp xúc ngắn.

Vì vậy:

Có chữ “Carbon Filter” chưa đủ để kết luận khả năng xử lý VOC mạnh.

Cần nhìn vào thiết kế thực tế.

Thông gió vẫn là giải pháp rất quan trọng

Nếu nguồn VOC phát sinh trong phòng, một trong những cách xử lý cơ bản là:

Đưa không khí cũ ra ngoài và đưa không khí mới vào.

Thông gió giúp làm loãng:

• VOC;

• mùi;

• CO₂;

• các chất tích tụ khác.

Đây là lý do phòng mới sửa hoặc mới mua nội thất thường nên được thông gió tốt.

Nhưng ngoài trời ô nhiễm thì sao?

Nếu ngoài trời có:

• PM2.5 cao;

• khói;

• mùi;

mở cửa liên tục có thể đưa ô nhiễm mới vào.

Khi đó cần cân bằng:

• thông gió vào thời điểm phù hợp;

• lọc khí tươi nếu có;

• dùng máy lọc trong phòng;

• giảm nguồn VOC trong nhà.

Không nên chỉ giải quyết một chiều.

Nguồn phát quan trọng hơn lọc sau cùng

Nếu một chai xịt phòng liên tục phát VOC vào không khí, bật máy lọc thật mạnh vẫn không phải giải pháp tối ưu.

Tương tự với:

• khói thuốc;

• nấu ăn;

• chất tẩy rửa dùng quá nhiều;

• vật liệu mới phát mùi mạnh.

Nguyên tắc đúng hơn là:

Giảm nguồn phát trước → sau đó mới thông gió và lọc phần còn lại.

Mùi từ dàn lạnh điều hòa có phải VOC không?

Không nhất thiết.

Mùi từ điều hòa có thể đến từ:

• bụi;

• nấm mốc;

• vi sinh vật;

• nước đọng;

• chất hữu cơ tích tụ trên dàn lạnh.

Đây là một nguồn mùi khác.

Vì vậy, nếu mùi chỉ xuất hiện khi bật điều hòa, cần kiểm tra:

• lưới lọc;

• dàn lạnh;

• máng nước;

• ống thoát.

Không nên vội kết luận là VOC từ nội thất.

Làm sao phân biệt mùi từ phòng hay từ điều hòa?

Một cách quan sát đơn giản:

Nếu mùi tồn tại cả khi điều hòa tắt

Có thể liên quan tới:

• vật liệu;

• nội thất;

• nấu ăn;

• sinh hoạt.

Nếu mùi xuất hiện rõ khi điều hòa bắt đầu thổi

Nên kiểm tra:

• dàn lạnh;

• bộ lọc;

• hệ thống thoát nước.

Đây chỉ là bước định hướng ban đầu, không phải chẩn đoán tuyệt đối.

VOC thường cao hơn khi phòng mới hoàn thiện?

Thường có thể như vậy.

Sau khi:

• sơn;

• làm nội thất;

• lát sàn;

• dùng nhiều keo;

một số vật liệu có thể phát thải mạnh hơn trong thời gian đầu.

Do đó, giai đoạn này cần chú ý:

• thông gió;

• nhiệt độ;

• hạn chế ở lâu trong phòng nếu mùi quá mạnh;

• theo dõi chất lượng không khí nếu cần.

Nhiệt độ có ảnh hưởng tới VOC không?

Có thể.

Nhiều chất bay hơi mạnh hơn khi nhiệt độ tăng.

Vì vậy:

• phòng nóng;

• nắng chiếu nhiều;

có thể làm mùi từ vật liệu rõ hơn.

Điều hòa giúp giảm nhiệt độ, từ đó có thể làm tốc độ bay hơi của một số chất giảm.

Nhưng:

Làm lạnh không đồng nghĩa đã loại bỏ VOC đang có trong không khí.

Độ ẩm có ảnh hưởng tới mùi không?

Có thể.

Độ ẩm ảnh hưởng:

• vật liệu;

• nấm mốc;

• cảm nhận mùi.

Một phòng ẩm cao còn có thể phát sinh thêm mùi từ:

• nấm mốc;

• vật liệu ẩm.

Do đó, mùi trong phòng đôi khi là kết quả của nhiều yếu tố cùng lúc.

Có nên dùng xịt thơm để che mùi?

Nếu mục tiêu là xử lý chất lượng không khí:

Không nên chỉ che mùi.

Xịt thơm có thể:

• làm mùi dễ chịu hơn;

• nhưng đồng thời lại đưa thêm hợp chất vào không khí.

Điều cần tìm là:

Nguồn gốc của mùi.

Nếu phòng thường xuyên có mùi, nên kiểm tra theo thứ tự nào?

Có thể đi theo 5 bước:

1. Xác định nguồn phát

• bếp;

• thuốc lá;

• nội thất;

• hóa chất;

• vật nuôi;

• dàn lạnh.

2. Loại bỏ hoặc giảm nguồn

3. Tăng thông gió phù hợp

4. Kiểm soát độ ẩm

5. Dùng bộ lọc khí phù hợp nếu cần

Chỉ cần nhớ

VOC và mùi trong phòng kín có thể đến từ:

• sơn;

• keo;

• nội thất;

• vật liệu hoàn thiện;

• chất tẩy rửa;

• nước hoa;

• nấu ăn;

• khói;

• hoạt động sinh hoạt.

Điều hòa chủ yếu:

làm mát và tuần hoàn không khí.

Nó không tự động loại bỏ VOC.

Máy lọc không khí có thể hỗ trợ nếu có:

• vật liệu hấp phụ khí phù hợp.

Nhưng giải pháp quan trọng nhất vẫn là:

Giảm nguồn phát + thông gió phù hợp + lọc khi cần.

Vì vậy, khi căn phòng có mùi:

Đừng chỉ tìm cách che mùi. Hãy tìm xem mùi đang đến từ đâu.

Đó mới là cách xử lý đúng nguyên nhân.

Tìm hiểu thêm

Nếu muốn hiểu sâu hơn về chất lượng không khí trong phòng điều hòa, bạn có thể đọc thêm:

• PM2.5 có đi qua điều hòa không?

• Lưới lọc điều hòa thực sự giữ được loại bụi nào?

• Máy lọc không khí và điều hòa khác nhau ở đâu?

• Điều hòa có HEPA không – có thay được máy lọc không khí không?

• Vì sao nấm mốc có thể phát triển trong dàn lạnh?

• Phòng điều hòa cần thông gió như thế nào mà không thất thoát lạnh quá nhiều?

• Một căn phòng điều hòa có chất lượng không khí tốt trông như thế nào?